است ؟ مثلًا ، انسان به طور طبيعى مخير است كه نماز را فرادى يا به جماعت بخواند ، حال در طول نماز فرادى ، نماز با قراءت به شكل اشاره جعل شده است ، آيا براى اخرس و ساير كسانى كه نمىتوانند قراءت نماز را به شكل صحيح بخوانند لازم است نماز را به جماعت بخوانند ، يا نماز فراداى آنها با اشاره يا با قراءت ناقص و ملحون هم صحيح است ؟ متأخرين معمولًا جماعت را لازم نمىدانند بلكه احتياط استحبابى را در آن مىدانند ، ولى برخى از علماء گذشته جماعت را لازم مىدانستند .
ما تقريبى در اينجا ذكر مىكنيم كه بر طبق آن جايز نباشد كه تا بدل عرضى وجود دارد به بدل طولى مراجعه شود ، لذا در مثال جماعت ، حكم به لزوم جماعت براى قادر به آن بكنيم و در بحث ما نيز تنها در جايى اشاره براى نكاح اخرس كافى مىباشد كه شخص قادر بر توكيل نباشد .
اين تقريب نظير قياس مساوات است كه در منطق و رياضى مطرح است :
10 / 3 + / 7
6 + / 4 / 3 + / 7
10 / 6 + / 4
در اين مثال با توجه به قانون « مساوى المساوى مساوٍ » ، چون هر دو عدد سمت چپ با عدد 10 مساوى هستند ، لذا خودشان با هم مساوى خواهند بود .
حال به مثال ديگر توجه نماييد :
10 / 3 + / 7
9 ( 3 + / 7
9 ) 10
اين استدلال بر اين پايه است كه مساوى عدد بزرگتر هم خود بزرگتر است ، در بحث ما نيز ممكن است چنين استدلال كنيم كه مساوى با مقدّم خود مقدّم است ، اين استدلال را در نماز جماعت پياده مىكنيم :
كتاب النكاح ( فارسى ) — صفحة 3216
مساهمون: السيد موسى الشبيري الزنجاني
ص٣٢١٦