سند ترديدى باقى نمىماند و اعتبار آن بر مبناى ثقات مشايخ صفوان هم نخواهد بود ، ولى با توجه به عطف عبد الرحمن حذاء و عدم انحصار وى در طبقه مشايخ صفوان ديگر نمىتوان وثاقت عبد الرحمن حذاء را نتيجه گرفت ، زيرا در بحث مشايخ صفوان گفتيم كه تنها مشايخى از وى كه منحصر بوده يا همراه وى راوى ثقهاى واقع نشده ، از مبناى توثيق مشايخ صفوان و ابن ابى عمير و . . . اعتبار آنها اثبات مىگردد . ولى به نظر مىرسد كه نسخهء صحيح « صفوان عن ابن عطية ابى عبد الرحمن الحذاء » باشد ، مراد از ابو عبد الرحمن حذاء در سند حسن بن عطيه است كه در نجاشى ترجمه و صريحاً توثيق شده و بنابراين سند بىاشكال و صحيح خواهد بود « 1 » .
هامش
( 1 ) ( توضيح بيشتر ) در سند روايت فوق در نسخ و مصادر اختلاف بسيارى ديده مىشود ، در نسخه كافى چاپ غفارى 5 : 504 همانگونهاى كه نقل كرده در برخى نسخ تهذيب به جاى عن بعد از ابن ابى عمير واو ديده مىشود در نسخه چاپ سابق كافى 2 : 59 ، عن ابى عمير و در برخى نسخ آن : ابن عميرة كه به اين شكل در نسخه چاپى تهذيب 7 : 417 / 1670 ، و در برخى نسخ كافى : عن ابى عميرة ، و در برخى نسخ آن : و ابن أبى عمير و عبد الرحمن . . . و در حاشيه وسائل از برخى نسخ : عن أبى عميرة عبد الرحمن الحذّاء . اين اختلاف بسيار در نسخ نشان از خللى جدى در سند مىنمايد ، از سوى ديگر عبد الرحمن الحذاء در جايى - بجز كافى 7 : 181 / 5 : صفوان بن يحيى عن عبد الرحمن الحذاء عن ابى عبد الله عليه السلام - در كتب رجال و اسناد ديده نشده و ظاهراً عنوان صحيح در اين سند كافى 7 : 181 / 5 ، عن ابى عبد الرحمن الحذاء است كه نجاشى وى را به عنوان ايوب بن عطية ابو عبد الرحمن الحذّاء ترجمه كرده و صفوان بن يحيى را راوى كتاب وى قرار داده ، برخى نيز ابو عبد الرحمن الحذاء را از اصحاب الصادق عليه السلام دانسته و روايت وى از آن حضرت و غير آن در اسناد ديده شده است ( كافى 3 : 493 / 9 ، تهذيب 1 : 469 / 1540 ) نكته جالب توجه در اين است كه نجاشى در طريق خود به وى مىگويد : « . . . حدّثنا صفوان بن يحيى قال حدّثنا ابو عبد الرحمن بن عطية بكتابه » اين عبارت نشان مىدهد كه ايوب بن عطيه به كنيه معروف بوده است ، با توجه به آنچه گذشت ظاهراً اصل سند ، مورد بحث چنين بوده است : صفوان عن ابن عطية أبى عبد الرحمن الحذاء ، و سپس كلمه « عطية » به عمير يا عميره تصحيف شده ( كه اين دو واژه بسيار در كتابت شبيه عطيه هستند ) و نيز « ابى » به « عن » تبديل شده و سپس « ابن عمير » يا « ابن عميرة » به ابن ابى عمير كه راوى بسيار مشهورى است بدل گشته است ، در نسخ گاه يك يا چند تصحيف از اين دست رخ داده و اختلاف شديد نسخ را پديد آورده است .
مؤيد احتمال فوق اين است كه ابى عبد الرحمن الحذاء در نسخه چاپى محاسن : 142 / 37 به عبد الرحمن الحذاء تبديل شده ولى در نسخهء بحار 27 : 91 / 46 به صورت صحيح آمده كه نقل تفسير عياشى 1 : 169 نيز آن را تأييد مىكند .