سيد عبد الهادى شيرازى - قدس سرّه - رخ داده « 1 » ولى بعداً در حاشيه مفصّل اصلاح شده است ، مرحوم آقاى بروجردى در حاشيهء بر عبارت متن « مع العلم بتعمّد النساء » چنين فرمودهاند : « أو الرجال بل و مع العلم بوقوع نظرهم اليها من غير تعمد ، بل الاحوط ذلك اذا كانت معرضاً لذلك و ان لم يكن معلوماً » .
از اين حاشيه برمىآيد كه ايشان گمان كردهاند كه عبارت ذيل مربوط به نظر به عورت و ادامهء عبارت « نعم حال الرجال . . . » مىباشد ، در حالى كه اين عبارت « نعم حال الرجال . . . » جمله معترضه است و عبارت « يجب عليهم الستر » به اصل مسأله « و لا يجب على الرجال التستّر » بازمىگردد ، معناى عبارت اين است كه هر چند بر مردان ذاتاً تستّر واجب نيست ولى در بعضى موارد عرضاً تستّر واجب است و آن در جايى است كه مرد مىداند كه زنها عمداً به بدن او نگاه مىكنند ، مثلًا در دستهجات سينه زنى كه مردها لخت مىشوند اگر بدانند كه زنها عمداً نگاه مىكنند به نظر مصنّف اشكال شرعى دارد ، همچنين مردان ورزشكار كه مىدانند زنها به بدن آنها نگاه مىكنند نبايد بدن را برهنه سازند ، و اين عبارت به مسأله نظر به عورت برنمىگردد كه گفته شود كه نگاه نساء چه خصوصيتى دارد ؟ اگر مرد هم به عورت نگاه مىكند تحفّظ لازم است ، از سوى ديگر عمد هم شرط نيست ، اگر اتفاقاً نگاه ديگرى به عورت بيفتد بايد ستر شود ، بلكه در جايى كه در معرض رؤيت ديگرى است ، بنابر احتياط ( بلكه به عقيدهء ما حتماً ) مىبايست عورت را بپوشاند .
مرحوم آقاى اصفهانى در وسيله « 2 » معمولًا عين عبارتهاى عروه را به كار مىبرند گاه تغييرات مختصرى دادهاند كه ابهامات عبارت از بين برود ، در اينجا نيز شبيه عبارت عروه را به كار برده و فقط جملهء معترضه « نعم حال الرجال . . . » را حذف كردهاند و در نتيجه عبارت ابهام ندارد . تعليلى كه در كلام مصنف براى وجوب الستر
هامش
( 1 ) در اين حاشيه ايشان كه از مراجع بزرگ تقليد بودند نگاشتهاند : بل مع احتمال النظر من الرجال أو النساء اليها .
( 2 ) وسيلة النجاة ، اوّل كتاب النكاح ، مسألهء 23 .