از همهء اين امور گذشته خود روايات أبو عمرو زبيرى و دو روايت ديگر هم كه در تفسير آيه غضّ وارد شده مىرساند كه غضّ در مورد نگاه نكردن به كار مىرود .
6 ) بررسى شواهد ذكر شده در كلام مرحوم آقاى مطهرى - قدس سرّه
به نظر هيچ يك از شواهدى كه آقاى مطهرى آوردهاند با كلام ما منافات ندارد در روايت هند بن أبى هاله مراد از « غضّ طرفه » همان زير انداختن نگاه است ، يعنى حضرت به جهت دورى از شادمانى مستانه نگاه خود را به زير مىانداختند كه با تواضع سازگارتر است .
در رواياتى كه در مورد دستور حضرت امير عليه السلام در ميدان جنگ نيز حضرت ميفرمايند : بعد چشم خود را به زير اندازيد و گويا اصلًا دشمنى در كار نيست ، جمعيت را بشكافيد و حمله كنيد و فاتح شويد و مراد اين نيست كه نگاه نيمه كاره بكنيد ، بلكه پس از تشخيص دشمن ، صف مقابل را بشكافيد و به جلو برويد همانند آدمى كه نگاه نمىكند و حركت مىكند ، اينها معانى كنايى است .
7 ) نكتهاى درباره كلام مرحوم آقاى مطهرى - قدس سرّه
از كلام ايشان چنين استنباط مىشود كه غضّ تنها به « بصر » تعلق گرفته و براى كلمه عين فقط از واژه غمض استفاده مىشود ، ولى با مراجعه به موارد استعمال معلوم مىگردد كه اين مطلب هم صحيح نيست « 1 »
در موارد بسيار غضّ العين به كار رفته كه روشن مىگردد متعلّق غضّ هم مىتواند بصر باشد و هم عين .
البته اين نكته در بحث ما اثرى ندارد .
8 ) اشاره به كلام ارباب لغت در معناى واژه « غضّ »
در غالب كتب لغت « 2 » ، دو معنى براى غضّ ذكر كردهاند ، يكى به معنى
هامش
( 1 ) غضّوا اعينكم ( بحار 17 : 263 / 5 ، 27 : 39 / 5 ) ، عين غضت عن محارم الله ( بحار 7 : 195 / 62 ، 22 : 116 / 88 ، 46 : 100 / 88 ، 71 : 204 / 7 ، 7 : 65 / 4 ، 78 : 161 / 22 ، 93 : 329 / 8 ، 332 / 21 ، 100 : 50 / 32 ، 104 : 35 / 18
( 2 ) البته در لسان العرب و نيز تاج العروس در معناى غضّ بصر مىگويند : « و قيل هو اذا دانى بين جفونه و نظر » ، ولى اين معنا با توجه به موارد استعمالات پذيرفتنى نيست ، ما در ضميمه اين بحث اقوال ائمه لغت را به تفصيل