امير المؤمنين عليه السّلام ، و شعرا سرود . اين قصيده را حسان بعدا تكميل نموده ، كه به صورت يك قصيده ، كه شامل قسمتى از مناقب امير مؤمنان عليه السّلام است درآورده ، ولى هريك از راويان حديث فقط قسمت موردنظر خود را كه مناسب موضوع بحث خود مىديده ذكر نموده است .
دوازده تن از حفاظ و 26 تن از بزرگان شيعه اين شعر روايت كردهاند كه علامه نام آنها را ذكر مىكنند . « 1 » از جمله حفاظ ، حافظ أبو عبيد اللّه مرزبانى محمّد بن عمران خراسانى « 2 » ( م 378 ه . ) و حافظ جلال الدّين سيوطى « 3 » ( م 911 ه . ) مىباشند ، و از جمله علماء شيعه أبو جعفر صدوق محمّد بن بابويه قمى « 4 » ( م 381 ه . ) ، شريف رضى « 5 » ( م 406 ه . ) ، شيخ مفيد « 6 » ( م 413 ه . ) و علامه مجلسى « 7 » ( م 1111 ه . ) مىباشند .
علامه در ادامه در بحثى با عنوان « ديوان حسان » به بحث پيرامون تحريف ديوان حسان پرداخته و متذكر اين مطلب مىشوند ، كه ديوان حسان به غير از اين قصيده قصيدههاى بسيار ديگرى در مدح امير المؤمنين عليه السّلام و سبط شهيد ، امام حسين عليه السّلام داشته است ، كه بوسيله دستان تحريفگرا و خيانتكار مورد تحريف قرار گرفته و
هامش
( 1 ) . الغدير ، ج 2 ، ص 34 الى 39 .
( 2 ) . مذهب اين رواى براى ما مشخص نيست ( علامه رحمه اللّه ) [ در كتاب مرقاة الشعر ] .
( 3 ) . اشعار را در رسالهء - الازدهار فيما عقده الشعراء من الاشعار - از تذكرهء شيخ تاج الدّين ابن مكتوم حنفى ( م 749 ه . ) نقل مىكند .
( 4 ) . قصيدهء حسان را در كتاب امالى ص 343 [ ، ص 460 چاپ جديد ] به سند و متنى كه مرزبانى نقل كرده روايت مىكند .
( 5 ) . وى يكى از شعراى غدير در قرن چهارم مىباشد ، شرح احوال و شعرش در گروه شعراى قرن چهارم مىآيد ( علامه رحمه اللّه ) ، وى صاحب نهج البلاغه مىباشد . وى قصيده را در خصايص الائمه ص 42 ، و خصايص امير المؤمنين ص 6 ، آورده است .
( 6 ) . در كتاب فصول المختاره ، ج 1 ، ص 87 [ ص 235 ، چاپ جديد ] قصيده حسان را ذكر نموده است .
( 7 ) . در بحار الانوار ، ج 9 ، ص 234 و 259 [ ج 21 ، ص 388 و ج 37 ، ص 112 ، چاپ جديد ] اشعار مزبور را نقل كرده است .