است كه با دليل ديگرى ثابت گردد و سخنشان مقبول واقع شود . اما اگر بخواهيم كلام خودشان را ، بر لزوم تبعيت از خودشان ، شاهد بياوريم ، مورد قبول نيست . و همان دورى است كه ، در فلسفه ، باطل شمرده شده است .
مرحوم مؤلف ، در پاسخ به اين نامه ، جواب داده است : اين استدلال موجب دور نيست .
و خلاصهء آن اين است : پس از آنكه طبق سخنان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله ، رهبرى و پيشوايى آنان مسلّم ، و كلمات و سخنانشان حجت شناخته شد ، استدلال به كلمات آنها مستلزم دور نخواهد بود ، بلكه خود حجتى است همانند ساير ادله .
( 9 * ) - تعبير « ثقلين » كه در اين احاديث آمده است ، تعبيرى پرمعناست ؛ زيرا كلمهء « ثقل » ، در لغت ، هم به معناى زاد و توشهء مسافر است و هم به معنى چيز نفيس و پرارزش . گويا پيامبر صلّى اللّه عليه و آله ، هنگام رحلت ، اين دو زادوتوشهاى را كه همراه داشته ، بعد از وفات خود ، در اختيار امت گذاشته است تا آنها نيز با استفاده از اين دو زادوتوشه ، راه سعادت را بپيمايند .
براى آگاهى بيشتر از حديث ثقلين و اسناد و مدارك آن ، به كتاب احقاق الحق ، جلد 9 ، صفحهء 309 به بعد ، كه همه از اسناد و مدارك اهل سنت نقل كرده است و جزوهء قرآن و حديث مراجعه كنيد .
( 10 * ) - شرط شيخين
منظور از شيخين ؛ مسلم بن حجاج قشيرى نيشابورى معروف به « مسلم » صاحب صحيح مسلم و محمّد بن اسماعيل بخارى ، صاحب صحيح بخارى است .
اين دو - كه از بزرگان اهل سنت به شمار مىآيند و كتابهايشان معتبرترين كتب حديث در نزد برادران اهل سنت است - ، در صحيح خود ، هر حديثى را نقل نكردهاند ، بلكه احاديثى را نقل نمودهاند كه داراى شرايط مخصوصى باشد ، لذا در كتاب المراجعات مىگويد : اين حديث - مثلا - طبق شرط شيخين درست است ، يعنى همان شرايطى را دارد كه بخارى و مسلم پذيرفتهاند .
شرط مسلم ، در مقدمهء صحيحاش در جلد اول آمده است . وى مىگويد : من اخبارى را كه از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نقل شده ، به سه دسته تقسيم مىكنم و راويان آنها را نيز به سه گروه . در
المراجعات رهبرى امام على ( ع ) در قرآن و سنت ( فارسى ) — صفحة 527
مساهمون: السيد عبد الحسين شرف الدين
ص٥٢٧