كه هيچ وسوسهاى به دل او راه نمىيابد ، و هيچ گناهى به قلب او خطور نمىكند ، و از هجوم حوادث هولناك نگران و مضطرب نمىشود ، و مشاغل بزرگ او را از جا بدر نمىبرد ، و كجا اين مرتبه روزى هر كسى باشد ؟ بنابر اين ترتيب اورادى كه ذكر كرديم بر همهء مردم لازم است و همهء آنها راههاى وصول به قرب خداوند مىباشند . حقّ تعالى فرموده است :
قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى شاكِلَتِهِ فَرَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَنْ هُوَ أَهْدى سَبِيلًا
« 146 » پس اينان همه هدايت يافتگانند و برخى هدايت بيشترى يافتهاند .
در خبر آمده است : « ايمان سيصد و سى و سه طريق است ، هر كس بر يكى از اين طرق با شهادت خدا را ديدار كند وارد بهشت مىشود » « 147 » يكى از دانشمندان گفته است ايمان به شمار پيامبران مرسل سيصد و سيزده صفت است . هر مومنى كه داراى كى از اين صفات باشد سالك راه خداست ، از اين رو طرق مردم اگر چه در عبادت و بندگى مختلف است ليكن همگى پوياى صراط مستقيم مىباشند .
أُولئِكَ الَّذِينَ يَدْعُونَ يَبْتَغُونَ إِلى رَبِّهِمُ الْوَسِيلَةَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ
« 148 » ، و تفاوت آنها در درجات قرب است نه در اصل آن ، و كسى به خداوند مقرّبتر است كه معرفتش به او بيشتر باشد ، و آن كه معرفتش به او بيشتر است ناگزير عبادتش به درگاه او زيادتر مىباشد ، و كسى كه او را بشناسد جز او را بندگى نمىكند . و اصل در اوراد نسبت به همهء افراد مداومت است چه مراد از آن دگرگون كردن صفات باطن است و عمل جزئى اثرش كم بلكه نامحسوس است ، زيرا آثار بر مجموع عمل مترتّب مىشود و چنانچه در عقب عملى آثار محسوسى ظاهر نشود و آن عمل به زودى براى دوّمين و سوّمين بار دنبال نگردد
هامش
( 146 ) اسراء / 84 : بگو هر كس طبق روش ( و خلق و خوى ) خود عمل مىكند ، پروردگار شما آنها را كه راهشان نيكوتر است بهتر مىشناسد .
( 147 ) ماخذ آن را نيافتم جز در مجمع الزوائد ، ج 1 ، ص 36 ، از روايت ابى يعلى ، الكبير طبرانى نظير آن .
( 148 ) اسراء / 57 : آنها كسانى هستند كه خودشان وسيلهاى ( براى تقرب ) به پروردگارشان مىطلبند ، وسيلهاى هر چه نزديكتر و به رحمت او اميدوار و از عذاب او بيمناكند . آرى همه از عذاب پروردگارت وحشت دارند .