اثر آن بكلّى محو شده و از ميان مىرود . فقيه نيز به همين گونه است چه زمانى فقه در نفس او جاى مىگيرد كه مسائل فقه را زياد تكرار كند ، و اگر شبى در تكرار اين مسائل بكوشد و يك هفته يا يك ماه آن را ترك كند سپس باز گردد و شبى ديگر با شدّت به تكرار آن مسائل بپردازد و پس از آن ترك كند ، اين تلاش او اثر بخش نخواهد بود ، ليكن اگر مقدار تلاشهاى خود را در اين مدت بر شبهاى آن به طور متوالى تقسيم مىكرد بىشكّ كوششهاى او موثّر واقع مىشد . به همين سبب پيامبر خدا ( ص ) فرموده است :
« محبوبترين اعمال در نزد خداوند آن است كه پيوستهتر باشد هر چند اندك باشد » « 149 » از عايشه در بارهء نحوهء كار پيامبر خدا ( ص ) پرسيدند گفت : « آن حضرت بر عمل مداومت داشت و چون كارى مىكرد آن را ثابت و استوار مىفرمود » « 150 » از اين رو پيامبر خدا ( ص ) فرموده است : « خداوند هر كس را به عبادتى عادت دهد و او آن را از روى ملالت ترك كند خداوند بر او خشم خواهد گرفت » « 151 » مىگويم : از طريق خاصّه ( شيعه ) به سند صحيح از زراره از امام باقر ( ع ) روايت شده كه فرموده است : « محبوبترين اعمال در نزد خداوند عملى است كه بنده بر آن مداومت كند هر چند اندك باشد » « 152 » در خبر صحيح ديگرى از آن حضرت نقل شده كه بعد از ذكر نوافل شبانهروز فرموده است : « اينها همه مستحباند و واجب نيستند ، همانا ترك كنندهء واجب كافر است ليكن ترك كنندهء اينها كافر نيست امّا ترك آنها گناه است زيرا مستحب است كه هر گاه انسان عمل نيكى انجام دهد بر آن مداومت كند » « 153 »
هامش
( 149 ) صحيح مسلم ، ج 2 ، ص 189 .
( 150 ) سنن ابو داوود ، ج 1 ، ص 315 ، صحيح مسلم ، ج 2 ، ص 171 .
( 151 ) رياضة المتعبدين ابن سنى كه سند آن را به عايشه مىرساند ، المغنى .
( 152 ) كافى ، ج 2 ، ص 82 ، شماره 2 .
( 153 ) تهذيب ، ج 2 ، ص 135 .