باب دوّم در بيان فضيلت قيام شب و اسبابى كه آن را ميسر مىسازد و چگونگى احياى آن و شبهايى كه احياى آنها مستحب است
فضيلت قيام شب :
( 1 ) امّا آياتى كه گوياى اين فضيلت است قول خداوند متعال است كه :
إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنى مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ . . .
تا آخر آيه « 1 » و نيز :
إِنَّ ناشِئَةَ اللَّيْلِ . . .
تا آخر آيه « 2 » ؛ و نيز :
تَتَجافى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ
، « 3 » و نيز :
أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّيْلِ ساجِداً وَ قائِماً
« 4 » ، و نيز :
وَ الَّذِينَ يَبِيتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّداً وَ قِياماً
« 5 » ، و نيز :
اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ *
« 6 » . در تفسير آيهء اخير گفته شده مراد قيام شب است كه با صبر و بردبارى بر آن براى مجاهده با نفس از آن كمك گيرد . اما اخبارى كه در اين باره وارد شده قول پيامبر اكرم ( ص ) است كه فرموده است : « هر يك از شما كه مىخوابد شيطان بر موى بالاى پيشانيش سه گره مىزند و در جاى هر گرهى نقش مىكند كه شب دراز است بخواب ، چنانچه او از خواب برخيزد و خداوند را ياد كند يك گره باز مىشود ، و چون وضو بگيرد ، گره دوّم و هنگامى كه نماز گزارد گره سوّم باز مىشود ، در نتيجه با نشاط و درونى پاكيزه وارد صبح مىشود ، و اگر برنخيزد با كسالت و آلودگى نفس بامداد خواهد كرد . » « 7 »
هامش
( 1 ) مزمل / 20 : همانا پروردگارت مىداند كه تو و گروهى از كسانى كه با تو هستند نزديك دو سوم از شب يا نصف يا ثلث آن را به پا مىخيزيد .
( 2 ) مزمل / 6 : مسلما برنامه ( عبادت ) شبانه پابرجاتر و با استقامتتر است .
( 3 ) سجده / 16 : پهلوهايشان از بسترها در دل شب دور مىشود ( بهپا ميخيزند و رو به درگاه خدا مىآورند ) .
( 4 ) زمر / 9 : . . . يا كسى كه در ساعات شب به عبادت مشغول و در حال سجده و قيام است .
( 5 ) فرقان / 64 : آنها كسانى هستند كه شبانگاه براى پروردگارشان سجده و قيام مىكنند .
( 6 ) بقره / 45 و 153 : از صبر و نماز يارى جوييد
( 7 ) صحيح بخارى ، ج 2 ، ص 63 ، صحيح مسلم ، سنن ابن ماجه ، شماره 1329 ، نظير آن ، احمد ابو يعلى با الفاظ ديگرى ، مجمع الزوائد ، ج 2 ، ص 262 .