تكرار مىشود عبارت از كلماتى است كه در تكرار آنها فضيلتهايى وارد شده است . ما با ذكر آنها سخن را طولانى نمىكنيم . كمترين تعداد تكرار هر يك از كلمات سه يا هفت بار ، و بيشترين تكرار هفتاد يا صد بار و حدّ وسط ده بار است ، و شخص بايد به اندازهء فراغت و وسعت وقت خود ذكر را تكرار كند و تكرار بيشتر ثوابش بيشتر است ، و حدّ وسط كه به ميانهروى نزديكتر است ده بار تكرار است كه سزاوارتر است بر آن مداومت شود ، و بهترين هر كار مداومترين آنهاست هر چند اندك باشد ، و هر وظيفهاى كه بر بسيار آن نمىتوان مداومت كرد مواظبت بر كم آن افضل و تأثير آن بر دل از بسيار آن بيشتر است . كار اندك دايمى مانند قطرات آب است كه پياپى بر زمين بچكد كه بتدريج در آن حفرهاى پديد مىآورد هر چند بر سنگ چكيده باشد ، و كار بسيار پراكنده و غير دايمى مانند آبى است كه يكباره ريخته شود و يا بطور متفرّق و در اوقات مختلف فرود آيد و در نتيجه اثرى محسوس بر آن مترتّب نمىشود .
غزّالى پس از بيان اين مطلب ده ذكر نقل كرده كه بيشتر آنها به اذكارى كه ما پس از تسبيح حضرت زهرا ( ع ) ذكر كرديم نزديك است . سپس گفته است : اين ده ذكر چنانچه هر كدام از آنها ده بار تكرار شود صد بار مىشود و اين افضل است از اين كه يك ذكر صد بار گفته شود ، زيرا هر يك از اين اذكار فضيلتى جداگانه دارد . و دل با گفتن هر كدام ، از نوعى تنبّه و تلذّذ برخوردار مىشود ، چرا كه نفس از انتقال ذكرى به ذكر ديگر آسودگى و رفع خستگى پيدا مىكند . سپس غزّالى قرائت آياتى را بر اساس طريقهء خود ذكر كرده كه قريب به آياتى است كه ما نقل كردهايم .
پس از آن مىگويد : امّا تفكّر بايد يكى از وظايف انسان باشد و تفصيل آنچه بايد در آن انديشيد و چگونگى تفكّر را در كتاب تفكّر از بخش منجيات بيان خواهيم كرد ، ليكن قدر جامع آن به دو امر برگشت دارد :
1 - در چيزى بينديشد كه در علم معامله او را سودمند باشد ، بدين گونه كه خويشتن را نسبت به كوتاهيهايى كه در گذشته كرده مورد حسابرسى قرار دهد و وظايف روزى را
راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى ) — صفحة 479
مساهمون: الفيض الكاشاني
ص٤٧٩