سعيد بن حبير در سرتاسر شبى آيه :
وَ امْتازُوا الْيَوْمَ أَيُّهَا الْمُجْرِمُونَ
. « 7 » را مكرّر مىخواند .
يكى از پيشينيان گفته است : من خواندن سورهاى را آغاز مىكنم ، ليكن توجّه به بعضى از مطالب مرا تا بامداد از اتمام آن باز مىدارد .
و نيز يكى از اينان مىگويد : هر آيهاى را نفهمم و دلم متوجّه آن نباشد ، براى خواندن آن ثوابى نمىبينم .
از ابو سليمان دارانى نقل شده كه گفته است : من آيهاى مىخوانم و چهار يا پنج شب در آن تأمّل مىكنم و اگر رشته فكر خود را در آن قطع نكنم از آن نمىتوانم بگذرم و به آيهء ديگر برسم .
و نيز از يكى از پيشينيان نقل شده كه شش ماه تمام در سوره هود مانده بود و پيوسته آن را تكرار مىكرد ، و از تدبّر در آن فارغ نمىشد .
يكى از عارفان گفته است : من در هر جمعه و در هر ماه و در هر سالى يك ختم قرآن مىكنم ، و قرآنى را نيز از سى سال پيش شروع كرده و هنوز از آن فارغ نشدهام .
روشن است كه اين تفاوت به سبب اختلاف مراتب تدبّر و تعمّق است . همين شخص مىگويد : من خود را مزدورى مىانگارم كه روزانه و هفتگى و ماهانه و سالانه كار انجام مىدهد .
5 - تفهّم
( 1 ) و آن عبارت از اين است كه از هر آيهاى آنچه سزاوار آن است برداشت و استنباط كند ، زيرا قرآن مشتمل بر ذكر صفات و افعال بارى تعالى و بيان احوال پيامبران ( ع ) و ذكر حالات تكذيب كنندگان آنهاست كه چگونه نابود شدند ؛ و نيز شامل اوامر و نواهى پروردگار و ذكر بهشت و دوزخ است . امّا صفات بارى تعالى مانند آيه :
لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ
. « 8 » و نيز :
هامش
( 7 ) يس / 59 : جدا شويد امروز اى گنهكاران .
( 8 ) شورى / 11 : چيزى مانند او نيست ، او شنوا و بيناست .