حال به تدبّر نپردازد ، و مقصود از قرائت تدبّر است ، از اينرو ترتيل در آن سنّت است چه شمرده و آرام خواندن آيات امكان مىدهد كه در باطن آنها تدبّر شود . على ( ع ) فرموده است : « در عبادت بىفقه و قرائت بىتدبّر خيرى نيست . » « 3 » اگر تدبّر بدون تكرار قرائت ميسّر نشود بايد آن را تكرار كند ، مگر آن كه در پشت سر امام جماعت باشد كه اگر او در همان آيه باقى بماند و امام به آيه ديگر مشغول شود گناه كرده است ؛ و در اين حال مانند كسى است كه ديگرى با او سخن بگويد و وى از يك كلمه او در شگفت شود و از توجّه به ديگر كلمات او باز ماند . همچنين هر گاه در ركوع آيهاى بخواند و در بارهء آن مشغول تفكّر شود اين وسوسه خواهد بود . از عامر بن عبد قيس نقل شده كه گفته است : در نماز دچار وسواس مىشوم . به او گفتند : وسواس در امور دينى ؟ پاسخ داد : اگر نيزهها در جوف من فرو كنند نزد من محبوبتر است از اين كه وسوسه دنيا را داشته باشم ، ليكن دلم به اين مشغول مىشود كه مرا در پيشگاه خداوند موقفى است و برگشت من از آن جا چگونه خواهد بود . او اين را وسواس شمرده و درست همين است ، زيرا از آنچه بدان مشغول بوده به چيز ديگر پرداخته است و چون شيطان نسبت به امثال او قدرتى ندارد آنان را به مقصدى دينى مشغول مىكند تا آنها را از عملى كه افضل است باز دارد .
روايت شده است پيامبر ( ص ) بسم اللّه الرحمان الرحيم را قرائت كرد و بيست بار آن را تكرار فرمود ، « 4 » و اين براى تدبّر در معانى آن بود .
از ابى ذرّ نقل شده كه گفته است : پيامبر ( ص ) شبى ما را امامت كرد و در سرتاسر آن شب پيوسته اين آيه را تكرار مىفرمود :
إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبادُكَ
. « 5 » تميم دارى يك شب تمام ، اين آيه را تكرار مىكرد :
أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ اجْتَرَحُوا السَّيِّئاتِ
. « 6 »
هامش
( 3 ) تحف العقول حسن بن على بن شعبه حرّانى ، ص 204 ، بطور مرسل .
( 4 ) معجم ابو ذر هروى از حديث ابى هريره ، المغنى .
( 5 ) مائده / 118 : اگر آنها را مجازات كنى بندگان تواند . . . خبر را ابن ماجه در سنن خود به شماره 1350 نقل كرده است .
( 6 ) جاثيه / 21 : آيا كسانى كه مرتكب بديها شدند گمان كردند . . .