روزهدارانى كه از روزه خود جز گرسنگى و تشنگى بهرهاى نمىبرند » ، چه معنا دارد ؟ از اين رو ابو الدّرداء گفته است : چه خوش است خواب زيركان و افطار آنها كه برترى دارد بر روزهء احمقان و بيدارى آنان و بىشكّ ذرّهاى عبادت صاحب يقين و تقوا برتر و بالاتر از كوهها عبادت فريفتهشدگان است . به همين سبب دانشمندان گفتهاند : چه بسيار روزهدارانى كه در حال افطارند و افطار كنندگانى كه روزه مىباشند . افطار كننده روزهدار كسى است كه مىخورد و مىآشامد ، ليكن اعضاى خود را از گناه باز مىدارد . و روزهدار در حال افطار آن است كه گرسنگى و تشنگى را تحمّل مىكند امّا اعضايش را از گناه باز نمىدارد . آن كه معناى روزه را دريافته و راز آن را شناخته مىداند كه خوددارى از خوردن و جماع و در همين حال افطار به ارتكاب گناه مانند آن است كه كسى براى وضو همهء اعضايى را كه لازم است مسح كند و جميع آداب و سنن و اذكار وضو را به جا آورد كه او اگر چه مستحبّات را انجام داده ليكن چون مهمّ را كه شستن است به عمل نياورده به سبب اين نادانى نمازش باطل است . همچنين مثل كسى كه با خوراك افطار كند و با منع جوارح از ارتكاب معاصى و مكروهات روزه بگيرد مانند كسى است كه به قصد وضو اعضايى را كه واجب است شستشو دهد و مسحهاى واجب را به جا آورد و به آنچه بر او فرض است بسنده كند كه در اين صورت نمازش صحيح و قابل قبول است ؛ چه ، احكام اصلى آن را به جا آورده اگر چه مستحبّات را ترك كرده است . و مثل آن كه هر دو را با هم جمع كند مثل كسى است كه در وضو واجب و مستحبّ را به جا آورد ، و اين وضوى كامل است . پيامبر خدا ( ص ) فرموده است : « روزه امانتى است هر يك از شما امانتش را حفظ كند » « 20 » ؛ و هنگامى كه آن حضرت آيه :
إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى أَهْلِها
را تلاوت كرد دستش را بر روى چشم و گوشش نهاد و فرمود : « گوش امانت و چشم امانت است » « 21 » و اگر اينها از امانتهاى روزه نبودند نمىفرمود : « بايد بگويد من
هامش
( 20 ) عراقى گفته است : اين حديث را خرايطى در مكارم الاخلاق از حديث ابن مسعود در باره امانت و روزه نقل كرده و سند آن حسن است .
( 21 ) نساء / 58 : خداوند به شما فرمان مىدهد كه امانتها را به صاحبان آنها برسانيد . اين خبر را ابن ابى حاتم ، حاكم ، ابن حبّان ، ابو داود نقل كردهاند ، الدرّ المنثور ، ج 2 ، ص 175 ، بدون نقل « گوش امانت و چشم امانت است » .