كسانى راهزنان كار خيرند ؟ فرمود : « مردى كه نسبت به وى نيكى مىشود و او ناسپاسى مىكند و همين امر رفيق او را از اين كه در باره ديگرى نيكى كند باز مىدارد . » « 55 » در بخش وظايف گيرندهء صدقه به خواست خدا بطور كامل در اين مورد سخن خواهيم گفت .
چهارم - از جملهء صفاتى كه بايد در گيرنده صدقه وجود داشته باشد اين است كه عفيف باشد و حاجت خود را پنهان بدارد و زياد اظهار پريشانى و شكايت نكند ؛ يا از جملهء جوانمردانى باشد كه نعمت و ثروتش از دست رفته ليكن عاداتش باقى مانده و در ظاهرى آراسته زندگى مىكند . خداوند متعال فرموده است :
يَحْسَبُهُمُ الْجاهِلُ أَغْنِياءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُمْ بِسِيماهُمْ لا يَسْئَلُونَ النَّاسَ إِلْحافاً
؛ « 56 » يعنى در سؤال و خواهش اصرار نمىورزند زيرا بر اثر يقين خود غنى و بىنياز و به سبب صبر و شكيبايى خويش عزيز و قدرتمندند ، به همين ملاحظه بايد در هر كوى و برزن احوال دينداران را پىجويى كند ، و از حقيقت حال نيكان و اشخاص به ظاهر آراسته آگاهى به دست آورد ؛ چه ثواب نيكى به آنها چند برابر نيكى به كسانى است كه آشكارا سؤال و درخواست مىكنند .
پنجم اين كه صدقه گيرنده عائلهمند يا به سبب بيمارى و يا اسباب ديگر دست تنگ و گرفتار باشد و معناى قول خداوند كه فرموده است :
لِلْفُقَراءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ
؛ « 57 » يعنى به سبب عائلهمندى يا سختى معيشت و يا براى اصلاح دل در راه آخرت درمانده گشته قادر نيستند در زمين به تكاپو برخيزند ، زيرا به همين علل پرشكسته و دست بستهاند ، و پيامبر ( ص ) عطا را به اندازهء عائله مىداد .
ششم - اين كه گيرندهء صدقه از نزديكان و خويشاوندان باشد ، تا هم صدقه و هم صلهء رحم به شمار آيد و ثوابهايى كه در صلهء ارحام است بر كسى پوشيده نيست . در دادن صدقه ، دوستان و برادران نيكوكار بر آشنايان مقدّمند ، همچنان كه خويشاوندان بر
هامش
( 55 ) الفقيه صدوق ، ص 162 ، شماره 16 و 17 ؛ كافى ، جلد 4 ، ص 33 .
( 56 ) بقره / 273 : . . . و از شدّت خويشتندارى افراد ناآگاه آنها را بىنياز مىپندارند ، امّا آنها را از چهرههايشان مىشناسى و هرگز با اصرار چيزى از مردم نمىخواهند . ( انفاق شما بويژه ) براى نيازمندانى باشد كه در راه خدا محصور شدهاند .
( 57 ) بقره / 273 : . . . و از شدّت خويشتندارى افراد ناآگاه آنها را بىنياز مىپندارند ، امّا آنها را از چهرههايشان مىشناسى و هرگز با اصرار چيزى از مردم نمىخواهند . ( انفاق شما بويژه ) براى نيازمندانى باشد كه در راه خدا محصور شدهاند .