بر فرشتگان مباهات مىكند . » « 48 » گشوده شدن درهاى آسمان و مواجهه حق تعالى با نمازگزار كنايه از كشفى است كه ما آن را ذكر كرديم . در تورات نوشته شده است : اى پسر آدم ! عاجز نيستى از اين كه در پيشگاه من به نماز و گريه بايستى ؛ من خداوندى هستم كه به دل تو نزديكم ، و در غيب نور مرا ديدهاى . گفتهاند : ما عقيده داريم كه اين رقّت و گريه و خشوعى كه نمازگزار در دل خود مىيابد بر اثر نزديكى حقّ به دل اوست ، و هرگاه اين نزديكى قرب مكانى نباشد معنايى برايش نيست مگر آن كه قرب به هدايت و رحمت و برداشتن حجاب دانسته شود . گفتهاند : هنگامى كه بنده دو ركعت نماز مىگزارد ده صف از فرشتگان كه هر صف شامل ده هزار فرشته است به شگفتى در مىآيند ، و خداوند به سبب اين بنده به صد هزار فرشته مباهات مىفرمايد ، و چون بنده در نماز خود ميان قيام و قعود و ركوع و سجود جمع كرده است لذا اين چهار مقام ميان چهل هزار فرشته تقسيم شده است ، آنها كه در حال قيامند تا روز قيامت ركوع نخواهند كرد ، و آنها كه در حال سجدهاند تا روز بازپسين سر از سجده برنخواهند داشت ، و حال ركوع كنندگان و نشستگان نيز به همين منوال است ، زيرا آنچه از مراتب تقرّب و درجه به فرشتگان اعطا شده همواره ملازم آنهاست و پيوسته بر همان حال خواهند بود ، و مرتبهء قرب و درجهء آنها كم يا زياد نخواهد شد ؛ از اين رو گفتهاند :
وَ ما مِنَّا إِلَّا لَهُ مَقامٌ مَعْلُومٌ
« 49 » . انسان در ترقّى از درجهاى به درجه ديگر با فرشتگان تفاوت دارد ، چه انسان پيوسته به خدا تقرّب مىجويد و بر مراتب قرب او افزوده مىشود ، ليكن باب افزايش بر روى فرشتگان بسته است ، و هر كدام از آنها داراى رتبه و عبادتى است كه بدان مشغول بوده از آن تجاوز نمىكند ، و به عبادت ديگرى به غير از آنچه براى آنها معيّن شده نمىپردازند ، و از آن هم سست نمىشوند ، چنان كه در قرآن آمده
هامش
( 48 ) عراقى گفته است : من اين حديث را در هيچ مأخذى نيافتم .
( 49 ) صافّات / 164 : هر يك از ما مقام معلومى داريم .