بگزار ، سپس بيم و شرم از كوتاهى در نماز را در دل جاى ده و بترس از اين كه نمازت مقبول درگاه الهى واقع نشود ، و به سبب گناهى ظاهر يا باطن مبغوض خداوند باشى و نمازت به سوى تو باز گردانيده شود ، با اين حال اميد داشته باش كه خداوند به فضل و كرم خود آن را بپذيرد .
اين شرح چگونگى نماز خاشعان است ، آنانى كه بر خواندن نماز مداومت و بدان توجه كامل دارند ، و به اندازهء توانايى خود در اجراى وظايف عبوديّت ، با خداوند راز و نياز مىكنند . انسان بايد خويشتن را بر اين نماز عرضه كند ، به قدرى كه از آن براى او ميسّر شده است شاد بوده و به اندازهاى كه از آن محروم مانده است ، اندوهگين باشد ، و در مداومت و حفظ اين حالت بكوشد .
امّا نماز غافلان خطرناك است مگر آن كه خداوند رحمت خود را شامل آن گرداند ، و رحمت حق تعالى وسيع و فضل او عميم است ، از او مىخواهيم كه ما را مشمول رحمت و مغفرت خود قرار دهد ، زيرا ما هيچ وسيلهاى نداريم جز اين كه به عجز خود در اداى طاعت او اعتراف كنيم . بدان كه زدودن نماز از آفات و خالص گردانيدن آن براى رضاى خدا و اداى آن با رعايت شروط باطنى كه ذكر كرديم اعمّ از خشوع و تعظيم و حيا سببى است براى تابش انوار الهى در دل ، و اين انوار كليد علوم مكاشفهاند ؛ مكاشفهء اولياى خدا كه نسبت به ملكوت آسمانها و زمين و اسرار ربوبى از موهبت كشف برخوردارند ، تنها در نماز بويژه در سجود است زيرا بنده به سبب سجود تقرّب مىيابد ؛ از اين رو خداوند فرموده است : و اسجد و اقترب . و مكاشفهء هر نمازگزارى به اندازهء صفاى دل او از تيرگيهاى دنياست ، اين مكاشفه از حيث قوّت و ضعف ، كمى و بسيارى و روشنى و پوشيدگى مختلف است تا آن جا كه گاهى براى برخى از اولياى خدا عين چيزى منكشف ، و براى بعضى به صورت آن كشف مىشود چنان كه براى برخى دنيا به صورت مردارى و شيطان به صورت سگى نمايان شده در حالى كه شيطان در كنار مردار زانو زده و مردم را به سوى آن مىخواند . همچنين مكاشفه از حيث آن كه در چه چيزى است متفاوت است ، چه براى بعضى صفات خداوند و
راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى ) — صفحة 611
مساهمون: الفيض الكاشاني
ص٦١١