خداوند بيشتر ، و تقرّب او به درگاه بارى تعالى آشكارتر است ، زيرا آن كه به پيامبر ( ص ) نزديك است با توجّه به قرب آن حضرت نزد پروردگار لامحاله چنين شخصى به خدا نزديك است ، چه قريب قريب در مقايسه با غير ، قريب است . ما به خداوند پناه مىبريم از اين كه زمام حركات و سكنات ما به سبب هواى نفس به دست شيطان باشد . اينك از نظم حركات آن حضرت در سرمه به چشم كشيدن او عبرت گير ، زيرا چشم راست را سه بار و چشم چپ را دوبار سرمه مىكشيد « 104 » ، و از چشم راست شروع مىكرد ، و اين به سبب شرافت آن بود ، و تفاوتى كه ميان دو چشم قائل مىشد براى اين بود كه مجموع سرمه كشيدنها به عدد فرد ختم شود ، و عدد فرد بر زوج برترى دارد ، زيرا خداوند فرد و يگانه است و عدد فرد را دوست مىدارد ، و نبايد فعل عبد از مناسبت با صفتى از اوصاف پروردگار خالى باشد ، از اين رو در استنجاى با سنگ نيز عدد فرد مستحب است . و اين كه پيامبر ( ص ) در مجموع به عدد سه با آن كه فرد است اكتفا نفرموده براى اين است كه در اين صورت لازم بود چشم چپ يك بار سرمه كشيده شود ، در حالى كه غالبا سرمه با يك بار كشيدن بيخ پلكها را فرا نمىگيرد ، و اين كه چشم راست را بر چپ زيادتى مىداده از اين نظر بوده كه جمع آنها در عدد فرد مستلزم زيادتى است و چشم راست افضل و به اين زيادتى سزاوارتر است « 105 » .
هامش
( 104 ) مجمع الزوائد ، ج 5 ، ص 95 ؛ كافى ، ج 6 ، ص 495 ، شمارهء 12 « پيامبر خدا ( ص ) پيش از آن كه بخوابد چهار بار چشم راست و سه بار چشم چپ را سرمه مىكشيد .
( 105 ) شگفتا از ابو حامد غزّالى كه امثال اين سخنان را كه هيچ گونه سودى در آنها نيست به زبان آورده است ، و براى مؤمن شايسته نيست كه عمر خود را در شنيدن اين گونه ياوهسراييها تباه سازد ، زيرا خبر وارد در اين خصوص اين است كه پيامبر ( ص ) چشم راست خود را سه بار و چشم چپش را دو بار سرمه مىكشيد ، و اين را طبرانى در الكبير و الاوسط ، و بزّاز در مسند خود از عقبه بن على روايت كردهاند ، و اين راوى ضعيف است ، به علاوه اين خبر با روايتى كه كلينى آن را نقل و ما آن را پيش از اين ذكر كردهايم ، و نيز با خبرى كه احمد در مسند خود ، ج 1 ، ص 354 به سند حسن از ابن عبّاس روايت كرده است معارض است ، و خبر مذكور اين است كه آن حضرت بر هر يك از چشمانش سه بار سرمه مىكشيد ، با اين همه بر فرض صحّت خبر شايد تفاوتى را كه آن حضرت در سرمه كشيدن ميان دو چشم قائل مىشده به سبب قوّت و ضعف آنها بوده نه آنچه را غزّالى به هم بافته و عرضه كرده است .