به كار بندد . مسائلى كه غير از اينهاست تنها در حالات فوق العاده مورد نياز مىباشد ، كه بايد دربارهء آنها به كتب فقه مراجعه شود . اين مطلب را غزّالى پس از بيان مسائلى نظير آنچه ما بيان كردهايم ذكر كرده است .
فصل : اسرار طهارت
( 1 ) يكى از دانشمندان « 87 » ما مىگويد : « بايد انسان به ياد آورد كه تكليف او به شستن اعضاى ظاهر بدن و پاكيزه كردن آنها به خاطر توجّه مردم به او ، و نيز به سبب اين است كه اعضاى مذكور متصّدى امور دنيوى و آلوده به كدورتهاى پست مادّى است ، بنابراين پاكيزه كردن و طهارت دادن دلى كه به مقتضاى حديث : فانه لا ينظر الى صوركم و لكن ينظر الى قلوبكم « 88 » محلّ نظر و توجّه حقّ تعالى است ضرورىتر و سزاوارتر مىباشد ، بويژه آن كه دل ، مهتر اعضا و جوارح است ، و انسان در امورى كه وى را از خداوند دور مىكند آن را به كار مىگيرد . بلكه اين هشدارى است آشكار و بيانى روشن در اين باره ، و انسان بايد بداند كه از موارد تطهير اعضا در موقع اشتغال به عبادت خداوند ، اقبال به او و روى گردانيدن از دنيا با تمامى قلب و حواسّ است تا او بتواند سعادت اخروى را به دست آورد ، چرا كه دنيا و آخرت در حكم دو هوو و همشويند و نزديك شدن به يكى سبب دورى از ديگرى است . از اين رو در موقع اشتغال به عبادت و پرداختن به كار آخرت ، فرمان طهارت از دنيا داده شده و در وضو به شستن صورت دستور دادهاند زيرا انسان با صورت خود چهرهء دل را به خداوند متوجّه و به او اقبال مىكند ، و بيشتر حواسّ ظاهرى كه بزرگترين اسباب برانگيختن انسان به خواستهاى دنيوى است در صورت است . بدين سبب دستور داده شده كه صورت را بشويند تا در حالى كه خالى از اين آلودگيها باشد به خداوند توجّه كند ، و
هامش
( 87 ) مقصودش شهيد دوّم است كه اين مطالب را در كتاب اسرار الصّلوة ، ص 180 ، چاپ ملحق به كشف الفوائد گفته است .
( 88 ) چه او به چهرههايتان نظر نمىكند ، بلكه به دلهايتان مىنگرد .