پيامبر ( ص ) فرموده است : « اگر آنچه را مىدانم مىدانستيد خندهتان كم و گريهتان بسيار بود . » « 31 » اى كاش مىدانستم كه اگر آنچه را پيامبر خدا ( ص ) مىدانسته سرّى نبوده كه به سبب نارسايى فهم مردم از درك آن يا به سبب ديگر از افشاى آن ممنوع بوده چرا آن را براى مردم بيان نكرده است ، و شكّى نيست كه اگر آن را بيان مىكرد ، مردم او را تصديق مىكردند . ابن عبّاس دربارهء قول خداوند متعال :
اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ وَ مِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ يَتَنَزَّلُ الْأَمْرُ بَيْنَهُنَّ
« 32 » گفته است :
اگر تفسير آن را بيان كنم سنگسارم مىكنيد ، و در روايت ديگر آمده :
مىگوييد او كافر است .
سهل شوشترى گفته است : عالم را سه نوع علم است : 1 - علم ظاهر كه آن را در اختيار اهل ظاهر مىگذارد ؛ 2 - علم باطن كه آن را جز به اهلش اظهار نمىكند ؛ 3 - علمى كه تنها ميان او و خداوند است و آن را براى هيچ كس ظاهر نمىسازد .
يكى از عارفان گفته است : فاش كردن سرّ ربوبى كفر است . يكى ديگر از آنها گفته است : خداوند را سرّى است اگر آن را ظاهر كند نبوّت باطل مىشود ، و نبوّت را نيز سرّى است كه اگر فاش شود علم باطل مىگردد ، و عالمان ربّانى را نيز سرّى است كه اگر آن را ظاهر كنند احكام باطل مىشود . و اگر گويندهء مذكور مقصودش اين نباشد كه نبوّت دربارهء ضعفا به سبب نارسايى فهم آنها باطل مىشود ، گفتهء او درست نخواهد بود ، بلكه صحيح اين است كه سرّ ربوبيّت با نبوّت در تناقض نيست ، و انسان كامل كسى است كه انوار معرفت او نور ورع وى را خاموش نكند ، و ملاك ورع شريعت است .
مىگويم : ما در باب دوّم از كتاب علم در آنجا كه علم آخرت شرح داده
هامش
( 31 ) مسند ، احمد ، ج 2 ، ص 257 ، 312 و 432 .
( 32 ) طلاق / 12 : خداوند كسى است كه هفت آسمان را آفريد و از زمين نيز همانند آن را ، فرمان او در ميان آنها پيوسته نازل مىشود .