وَ مَنْ خَفَّتْ مَوازِينُهُ فَأُولئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فِي جَهَنَّمَ خالِدُونَ
« 19 » و نيز :
وَ نَضَعُ الْمَوازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيامَةِ فَلا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئاً وَ إِنْ كانَ مِثْقالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ أَتَيْنا بِها وَ كَفى بِنا حاسِبِينَ
« 20 » .
امام صادق ( ع ) فرمود : « موازين قسط پيامبران و اوصياى آنهايند . » « 21 » مىگويم : توضيح مطلب اين است كه ميزان عبارت از معيارى است كه به وسيلهء آن اندازه و مقدار هر چيز را مشخّص مىكنند و بىشكّ بلندى منزلت و مقدار بندگان و قبول اعمال آنان در پيشگاه بارى تعالى به مقدار ايمان آنها به پيامبران و اوصياى آنان و دوستى و فرمانبردارى آنها در گفتار و كردار و رفتار خود و پيروى از آثار آنهاست . بنابراين اعمالى از انسان مقبول و برتر و در مقايسه سنگين است كه با اعمال پيامبران و اوصياى آنان ( ع ) موافق باشد ، و اخلاق و اقوالى خوب و نيكوست كه با اقوال و اخلاق آنها مطابق است ، و اعتقادات صحيح و حقّ آنهايى است كه از آنان اخذ شود ، و هر چه با اعتقادات آنها مخالفت دارد مردود و باطل است ، و آنچه به آنها نزديك است به قبول نزديك ، و آنچه از آنها دور است دور و غير مقبول مىباشد . بنابراين آنها بدين تعبير ترازوى اعمال و علوم بندگانند . امّا حساب عبارت از جمع تفاوتهاى مقادير و اعداد و تعيين مبلغ آنهاست ، و اين قدرت را خداوند داراست كه در يك لحظه حاصل حسنات و سيّئات خلايق را محاسبه و معلوم كند ، چه او
أَسْرَعُ الْحاسِبِينَ
است . و خداوند در اين كار جز اين نمىخواهد كه اين حقيقت را به آنها بشناساند ، تا فضل و بخشش خود را به هنگام عفو ، و عذاب و عقاب خويش را در اجراى عدالت آشكار كند ، از اين رو همه بندگان خود از نخستين
هامش
( 19 ) مؤمنون / 103 : و آنها كه ترازوهاى عملشان سبك مىباشد كسانى هستند كه سرمايهء وجود خود را از دست داده در جهنّم جاودانه خواهند ماند .
( 20 ) انبياء / 47 : ما ترازوهاى عدل را در روز قيامت برپا مىداريم ، لذا به هيچ كس كمترين ستمى نمىشود ، و اگر به مقدار سنگينى يك دانه خردل ( كار نيك و بدى باشد ) ما آن را حاضر مىكنيم ، و كافى است كه ما حساب كننده باشيم .
( 21 ) معانى الاخبار ، ص 31 .