از امام سجّاد روايت شده كه فرموده است : « امام از ما جز معصوم نمىباشد و عصمت در ظاهر خلقت نمايان نيست تا شناخته شود ، از اين رو تعيين امام همواره از طريق نصّ مىباشد . » « 11 » امّا غيبت برخى از امامان در بعضى اوقات و عدم تمكّن آنها در اجراى احكام امرى است كه مربوط به امّت مىباشد ، و ناقض لطف حقّ تعالى نيست ، زيرا آنچه بر خداوند لازم است نصب امام براى مردم است ، تا آنها را از تفرقه و پراكندگى برهاند ، و اگر مردم به سبب عدم شايستگى و نداشتن آمادگى امكان عمل به امام ندهند ، و او را در كارش يارى نكنند حجّتى بر خداوند نيست ،
فَما كانَ اللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَ لكِنْ كانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ *
« 12 » ، با اين كه در غيبت امام خيرات و حكمتهايى وجود دارد كه موجب چند برابر شدن ثواب اعمال شايستهء مؤمنانى است كه وجود امام را تصديق مىكنند ، و اين امر تعطيل اقامهء حدود و امثال آن را آسان و جبران مىكند .
فصل : دلايل وجوب عصمت امام
( 1 ) به هر حال واجب است امام از همهء مردم روزگار خود برتر و به خداوند نزديكتر باشد و همهء صفات نيك و خويهاى پسنديدهاى كه ميان مردم پراكنده است در او جمع باشد ، مانند علم به كتاب خدا و سنّت پيامبرش ( ص ) . فقه در دين ، جهاد در راه خدا ، رغبت به ثوابهاى الهى ، و زهد و بىميلى نسبت به آنچه در دست مردم است ، و ديگر صفات خوب ، و نيز بايد از انحراف و لغزش و خطاى در گفتار و كردار معصوم ، و از اين كه به خواهش نفس حكم كند و يا به دنيا بگرود مصون و بدور باشد ، همان گونه كه دربارهء پيامبر اكرم ( ص ) ذكر كرديم . خلاصه آن كه همهء صفاتى كه وجود آنها در پيامبر ( ص ) شرط است به جز منصب پيامبرى در امام نيز شرط مىباشد . امام صادق ( ع ) فرموده است : « آنچه را
هامش
( 11 ) معانى ، صدوق ، ص 132 .
( 12 ) توبه / 70 : خداوند ستم به آنها نكرد ، بلكه خودشان بر خويشتن ستم مىكردند .