كه اين ويژگيها و برجستگيها در سايهء تلاش نيروى بشرى به دست نيامده و اين شايستگيها جز به كمك تأييدات آسمانى و نيروى الهى قابل تصوّر نيست ، و غير ممكن است همهء اينها در شخص دروغگو يا حيلهگرى گرد آيد ، بلكه صفات و حالات آن حضرت شواهد قاطعى بر صداقت و قداست آن بزرگوار است ، تا آن حدّ كه چون عرب اصيل او را مىديد مىگفت : به خدا سوگند اين چهرهء دروغگويى نيست ، و به محض ديدن شمايل و سيماى ممتاز آن حضرت بر صدق او گواهى مىداد ، چه رسد به كسانى كه شاهد اخلاق و رفتار او بودند ، و همهء اعمال او را زير نظر داشتند . آرى همهء اين مواهب را خداوند به او داده بود ، در حالى كه از كسى دانشى نياموخته و كتابى را مطالعه نكرده ، و هرگز براى تحصيل علم به سفر نرفته بود ، و پيوسته ميان اعراب نادان به عنوان يتيمى ضعيف و مستضعف به سر مىبرد ، در اين صورت اگر وحى در ميان نبوده آن همه محاسن اخلاق و آداب نيكو و فى المثل فقه حكيمانه را قطع نظر از ديگر علوم از كجا به دست آورده است ، چه رسد به شناخت خداوند و فرشتگان و كتب و پيامبران او ، و ديگر ويژگيهاى پيامبرى ؟ و چگونه ممكن است بشر در داشتن اين كمالات مستقل و از خارج بىنياز باشد ؟ بىشكّ اگر جز همين امور ظاهرى چيز ديگرى آن حضرت در اختيار نداشت براى صدق مدّعاى او كافى بود ، در حالى كه معجزات و آياتى از او ظاهر شد كه هيچ انديشمندى نمىتواند در آنها شكّ كند ، مانند شكافته شدن ماه ، جارى شدن آب از ميان انگشتانش ، اطعام افراد بسيار با خوراك كم ، و معجزات بىشمار ديگر ، و از جملهء اين معجزات قرآن عزيز است كه تا پايان روزگار پايدار است ؛ همان قرآنى كه بليغان خلق و فصيحان عرب را به تحدّى و هماوردى فرا خواند ، و در ميان انبوه آنها فرياد برآورد كه اگر در حقّانيت آن شكّ دارند مانند آن يا ده سوره مثل آن و يا يك سوره نظير آن بياورند ، و به آنان گفت :
لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلى أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ لا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ كانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيراً
« 12 » و اين
هامش
( 12 ) اسراء / 88 : . . . هر چند يكديگر را ( در اين كار ) كمك كنند .