و نيز تكاليف عملى در دسترس و مورد عملكرد انسان است ، و دورترين آنها تداوم داشتن بر ذكر خدا از راه دل و زبان است ، و آنچه وظيفهء اوست اين است كه آنچه اعمال او را تباه و مشوّش مىگرداند بشناسد ، و اين موضوع از چيزهايى است كه شعب و فروع آن بسيار است ، و ذكر آنها به درازا مىكشد ، و همهء آنها غالبا مورد نياز ، و محلّ ابتلاى عموم سالكان راه آخرت مىباشد .
امّا عالمان دنيا در احكام و فتاواى خود فروع عجيب و غريبى را دنبال مىكنند ، و در وضع صورى از قضايا رنج مىبرند كه تا پايان روزگار اتّفاق نمىافتد ، و اگر هم اتفاق افتد براى كسانى غير از آنها وقوع خواهد يافت ، نه براى خود آنها ؛ علاوه بر اين در صورت وقوع ، مردم بسيارى وجود خواهند داشت كه به انجام آن قيام كنند ، و در اين حال آنچه را ملازم آنهاست و شب و روز در ذهن و انديشه و اعمال آنها تكرار مىشود مهمل مىگذارند . و چقدر از سعادت دور است كسى كه مهمّ لازم خويش را فرو گذارد ، و به مهمّ نادر غير بپردازد . براى اين كه مقبوليّت در نزد مردم و تقرّب به خلق را بر قرب خالق متعال برگزيده ، و در طمع آن است كه فرومايگان ابناى زمان او را دانشمند و محقّق و داناى به دقايق خوانند ، جزاى چنين كسى از سوى حق تعالى اين است كه از مقبوليّت وى در ميان مردم سودى عايد او نشود ، بلكه در نتيجهء مصيبتها و بلاهاى روزگار عيش او منغصّ گردد ، و سپس در روز رستاخيز مفلس و تنگدست وارد صحراى محشر شود ، و با مشاهدهء ثواب و رستگارى كه نصيب عملكنندگان و مقرّبان مىشود دچار حسرت و اندوه گردد ، و اين زيان و خسرانى آشكار است .
به حذيفة بن يمان گفته شد : تو سخنانى مىگويى كه ما آنها را از ديگر صحابه نمىشنويم ، اينها را از كجا گرفتهاى ؟ پاسخ داد : پيامبر ( ص ) مرا به اين مطالب مخصوص گردانيده است ، مردم از آن حضرت از نيكى مىپرسيدند ، و من از بدى ، از بيم آن كه مبادا ندانسته دچار آن شوم ، و دانستم كه نيكى بر من پيشى نخواهد گرفت ، و از من فوت نخواهد شد . و يك بار گفت : دانستم كه هر كس
راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى ) — صفحة 282
مساهمون: الفيض الكاشاني
ص٢٨٢