« هر كس دانش سودمندى را كتمان كند ، روز رستاخيز در حالى كه لگامى از آتش بر دهان دارد وارد خواهد شد . » « 31 » دانشمند گفت : لگام را بگذار و برو ، اگر كسى بيايد كه بفهمد و من از او كتمان كنم بايد مرا لگام كند . در گفتار خداوند متعال كه فرموده است :
وَ لا تُؤْتُوا السُّفَهاءَ أَمْوالَكُمُ
« 32 » هشدارى است بر اين كه حبس علم در برابر كسى كه آن را تباه مىكند و براى او زيان دارد اولى و سزاوارتر است ، و ستمى كه انسان در دادن مال به غير مستحقّ مىكند كمتر از ستم منع مستحقّ نيست ، چنان كه گفته شده است :
و من منح الجهال علما اضاعه * و من منع المستوجبين فقد ظلم « 33 »
7 - معلّم بايد به دانشجويى كه از درك برخى مطالب قاصر و دچار نارسايى فكر است مطلبى بگويد كه روشن و در حدّ فكر او باشد ،
( 1 ) و نگويد سواى آنچه به او گفته تدقيقات ديگرى است كه آنها را از او دريغ داشته است ، چه گفتن اين سخن رغبت او را در شنيدن موضوعى كه روشن و در خور فهم اوست سست مىكند و او را دچار تشويش مىسازد ، و گمان مىكند كه نسبت به او تبعيضى صورت گرفته است . زيرا هر كسى گمان مىبرد كه شايستگى آموختن هر علم دقيقى را دارد و هيچ كس يافت نمىشود كه از ميزان درك عقل خود ناراضى باشد ، و آن كس كه احمقتر و بىخردتر است نسبت به كمال عقل خود شادمانتر است . به همين سبب گفته مىشود كه اعتقادات فرد عاميى را كه مقيّد به احكام شرع است و اعتقادات رسيده از پيشينيان بىآن كه به تشبيه و تأويل آميخته شده باشد در نفس او راسخ و استوار مىباشد ، و نيز رفتارش نيكوست ليكن عقلش بيش از اين توانايى ندارد ، نبايد در هم ريخت ، بلكه سزاوار است او را به حرفهاى كه دارد واگذاشت ، زيرا اگر تأويل ظواهر آيات و اخبار برايش گفته
هامش
( 31 ) سنن ، ابن ماجه ، به شمارهء 264 .
( 32 ) نساء / 5 : اموال خود را به تصرف بىخردان ندهيد .
( 33 ) كسى كه دانش را به نادانان بخشد آن را ضايع ساخته است و كسى كه آن را از مستحقانش دريغ كند ستم كرده است .