محاسنش بمالد تا پاك شود ؛ اين شخص مخدوم را خدمتگار ، و خدمتگار را مخدوم قرار داده است ، و اين به سر درافتادن است ، و مانند اوست كسانى كه در روز محشر در زمرهء مجرمان مىايستند ، و خداوند دربارهء آنها فرموده است :
ناكِسُوا رُؤُسِهِمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ
« 26 » امّا به طور خلاصه فضيلت و منّت از آن معلّم است .
اكنون سرانجام كار كسانى را بنگر كه ادّعا مىكنند مقصود ما از اشتغال به دانش فقه و كلام و تدريس اينها و غير اينها تقرّب به خداوند متعال است ، در حالى كه آنها مال و جاه خود را صرف مىكنند ، و به خاطر ادامهء عطايا و مستمرّيها انواع خواريها را در خدمت به سلاطين و حكّام تحمل مىكنند ، چون اگر اين اعمال را ترك كنند ، مردم نيز آنها را رها كرده ، ديگر هيچ كس به سراغ آنان نخواهد آمد ، و معلّمى كه از اين طايفه است از دانشجوى خود انتظار دارد در هر حادثه به كمك او بشتابد ، دوستش را يارى دهد و با دشمنش دشمنى كند ، در برآوردن حوايج او به طور جدى اقدام كند و براى رفع نيازمنديهاى او گوش به فرمان باشد . اگر دانشجو دربارهء وى كوتاهى كند بر او خشمگين مىشود ، و از بدترين دشمنان وى مىگردد . براستى چقدر پست است دانشمندى كه اين روش را براى خود برگزيند ، و بدان شاد باشد ، و شرم نكند از اين كه بگويد : غرض من از تدريس ، نشر علم براى تقرّب به خدا و يارى كردن دين اوست . لذا به اين علامات توجّه كن تا انواع فريبكاريها را مشاهده كنى .
3 - به هيچ روى از خيرخواهى براى دانشجو و اندرز دادن به او دريغ نكند ،
( 1 ) بدين طريق كه او را از تصدّى هر مقام پيش از به دست آوردن استحقاق آن منع كند ، و او را از اشتغال به يكى از علوم خفيّه پيش از آن كه از علم آشكار فراغت يابد باز دارد ، و او را متوجّه كند به اين كه غرض از علوم تقرّب جستن به حقّ تعالى است ، نه رياست و مباهات و همچشمى ، و اين امر را تا آن جا كه مىتواند در ذهن او جاى دهد ، چه آنچه را عالم فاجر اصلاح مىكند بيشتر از
هامش
( 26 ) سجده / 12 : . . . در حضور پروردگار خود سر به زير افكندهاند .