به اين كه رفاقت مسافران در مسافرت به شهرها سبب ايجاد دوستى و محبّت ميان آنها مىشود ، روشن است كه همراهى در سفر به سوى فردوس اعلا چگونه خواهد بود . و چون در به دست آوردن سعادتهاى اخروى هيچ تنگنايى وجود ندارد ، از اين رو ميان پويندگان راه آخرت هيچ نزاع و برخوردى نيست ، امّا از آن جايى كه در تحصيل سعادتهاى دنيوى فراخى وجود ندارد ، ميان دنياطلبان پيوسته برخورد و درگيرى است ، و كسانى كه از راه تحصيل علوم ، در طلب رياست هستند از مقتضاى آيهء :
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ
« 23 » پا را فراتر نهاده و مصداق آيهء شريفهء :
الْأَخِلَّاءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا الْمُتَّقِينَ
« 24 » شدهاند .
2 - معلّم بايد به صاحب شريعت ( ص ) اقتدا كند ،
( 1 ) و در برابر افاضهء علم اجرت نخواهد ، و انتظار پاداش و سپاسگزارى نداشته باشد ، بلكه براى رضاى خداوند و تقرّب به او آموزش دهد ، و اين كار را منّتى از سوى خود بر شاگردان نشمارد ، اگر چه آنان بايد اين منّت را بر خود لازم بدانند ؛ بلكه بايد معلّم اين فضيلت را از آن شاگردان بداند كه دلهاى خود را پاكيزه كردهاند تا با پاشيدن بذر علم بر آن به خداوند تقرّب جويند . آنها مانند كسى هستند كه زمينى را به تو عاريت مىدهد تا براى خود در آن كشت كنى ، در اين صورت سود تو بيش از سود مالك زمين خواهد بود ، و از وى منّتى بر گردن توست . در تعليم نيز ثواب و پاداش تو نزد خداوند بيش از كسى است كه به او دانش مىآموزى ، و اگر دانش آموز وجود نداشت هرگز به اين ثواب و پاداش نمىرسيدى . بنابراين مزد كار خود را تنها از خداوند بخواه كه فرموده است :
قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً *
« 25 » چه مال و هر چه در دنياست خدمتكار بدن است ، و بدن مركبسوارى نفس است ، و چون شرافت نفس به سبب علم است ، آنها خدمتكار علم مىباشند . كسى كه علم را وسيلهء كسب مال قرار دهد مانند كسى است كه كف پاى و نعلين خود را بر
هامش
( 23 ) حجرات / 10 : مؤمنان برادرند .
( 24 ) زخرف / 67 : دوستان در آن روز دشمن يكديگرند جز پرهيزگاران .
( 25 ) انعام / 90 : بگو من بر اين رسالت مزدى نمىخواهم .