خداوند متعال فرموده است :
وَ إِذْ لَمْ يَهْتَدُوا بِهِ فَسَيَقُولُونَ هذا إِفْكٌ قَدِيمٌ
« 15 » و شاعر گفته است :
و من يك ذافم مر مريض * يجد مرا به الماء الزلالا « 16 »
علوم بر حسب درجات آنها يابنده را به سوى خدا سوق مىدهند ، و يا به نوعى او را در سلوك راه حقّ يارى مىكنند . علوم در طريق قرب و بعد از مقصود منزلگاههايى دارند ، و نگهبانان آنها مانند نگهبانهاى رباطها و مرزها از آن منزلگاهها پاسدارى مىكنند ، و هر يك از اين نگهبانان داراى درجهاى است كه اگر هدفش خشنودى خداوند متعال باشد بر حسب آن در آخرت مأجور خواهد بود .
6 - دانشجو نبايد يك باره دستهاى از علوم را براى تحصيل اتّخاذ كند ،
( 1 ) بلكه بايد آنچه را كه فرا گرفتن و به ثمر رسيدن آن نزديكتر است مقصد خود قرار دهد ، زيرا عمر آدمى غالبا براى يادگيرى همهء دانشها كافى نيست ، و دورانديشى اقتضا مىكند كه از هر چيزى خوبتر آن را اخذ ، و بر شمّهاى از آن بسنده كند ، و همهء نيروى خود را در كامل گردانيدن علمى به كار برد كه شريفترين دانشهاست ، و آن علم آخرت مىباشد ، كه شامل دو بخش معامله و مكاشفه است . مقصد در علم معامله مكاشفه است ، و هدف دانش مكاشفه شناخت بارى تعالى است . مقصود من از معرفت و شناخت ، اعتقادى نيست كه مردم عوام آن را از طريق وراثت و يا از دهنهاى مردم فرا مىگيرند ، و يا چنان كه هدف متكلّمان است از راه نگارش كلام و مجادله براى تحكيم معتقدات خود در برابر مخالفان به دست آمده باشد ، بلكه مراد من نوع يقينى است كه ثمرهاش نور مىباشد و خداوند آن را بر دل بندهاى مىاندازد ، كه درونش را به وسيلهء مجاهده از پليديها پاكيزه ساخته است . به طور خلاصه شريفترين علوم هدفش شناخت بارى تعالى است و آن دريايى است كه به قعر آن نتوان رسيد ، بالاترين درجات بشر
هامش
( 15 ) احقاف / 11 . . . و چون خودشان به وسيلهء آن هدايت نشدند مىگويند اين يك دروغ كهن است .
( 16 ) كسى كه داراى دهنى تلخ و بيمار است آب زلال را به دهنش تلخ مىيابد .