مطلب در نزد اهل نظر و بينش گواه صحّت آن است .
اگر گفته شود : چه بسيارند دانشطلبان بد اخلاق كه دانشهاى بسيار به دست آوردهاند ، پاسخ اين است كه تو چقدر دورى از دانش حقيقى ، آن دانشى كه در آخرت سودمند و مايه تأمين سعادت است ، زيرا براى طالب اين علم از همان آغاز شروع به آن روشن مىگردد كه گناهان زهر كشندهاند . آيا هيچ ديدهاى كسى چيزى را كه يقين دارد سمّ است تناول كند ، آنچه از اين طالبان علوم ظاهر مىشنوى سخنانى است كه گاهى آنها را بر زبان جارى مىكنند ، و زمانى ديگر در دل آنها را تكرار مىكنند ، و اينها به هيچ روى علم به شمار نمىآيد . ابن مسعود گفته است : « علم به بسيارى روايت نيست بلكه نورى است كه در دلها تابيده مىشود . » مىگويم : رواياتى مانند اينها از امامان ما ( ع ) نيز وارد شده است .
غزّالى مىگويد ، برخى از عالمان گفتهاند : « علم عبارت از ترس از خداست . » پروردگار متعال فرموده است :
إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ
« 5 » گويا اين سخن به عالىترين ثمرات علم اشاره دارد ، از اين رو يكى از محقّقان گفته است : « معناى گفتار آنهايى كه گفتهاند : ما علم را به خاطر غير خدا فرا گرفتيم ، و علم از اين كه براى غير خدا باشد سرباز زد » اين است كه علم از ما سرپيچيد ، و حقيقت آن بر ما مكشوف نشد ، و آنچه از آن براى ما حاصل گرديده داستان و الفاظ آن است .
اگر بگويى : ما گروهى از فقيهان محقّق را مىبينيم كه در اصول و فروع برجسته شده و از جملهء فحول به شمار آمده و سرآمد اقران شدهاند در حالى كه اخلاق آنها نكوهيده بوده و خود را از رذايل پاك نكردهاند ، پاسخ اين است كه هرگاه مراتب علوم را بدانى و علم آخرت را بشناسى براى تو روشن مىشود كه آنچه اين فقيهان بدان مشغول بودهاند از حيث اين كه علم است فايدهاش اندك
هامش
( 5 ) فاطر / 28 : از ميان بندگان خدا تنها دانشمندان از او مىترسند .