آنها پاكانى هستند كه از هر زشتى منزّه و مبرّايند . بنابراين آنان جز به پاكان نظر نمىكنند . و تنها دلهاى پاك را به وسيلهء آنچه از خزاين رحمت حقّ تعالى نزد آنهاست آبادان مىگردانند . من نمىگويم : مراد از واژهء بيت دل است ، و مقصود از كلب ( سگ ) خشم و خويهاى زشت است ، ليكن مىگويم : آن سخن هشدارى است بر اين ، و فرق است ميان آن كه ظاهر لفظ تأويل و بر باطن آن حمل شود ، و اين كه معناى ظاهر لفظ برقرار ، و ذكر آن هشدارى بر معناى باطن آن باشد . و بايد با رعايت اين نكته از باطنيان دور شد ، چه راه اعتبار يا عبرت گرفتن همين است و اين طريقهء عالمان و پاكان مىباشد ، زيرا معناى اعتبار اين است كه از آنچه مذكور است براى غير آن عبرت گرفته شود ، و به مذكور بسنده نگردد ، چنان كه خردمند هنگامى كه مصيبت ديگران را مىبيند از آن عبرت مىگيرد ، و متوجّه مىشود كه او نيز در معرض مصائب است ، و دنيا دستخوش تغيير و دگرگونى است ، پس عبرت گرفتن از ديگرى نسبت به خود ، و از خود نسبت به دنيا عبرتى در خور ستايش است . بنابراين تو نيز از خانهاى كه خلق آن را بنا كرده ، به قلب كه خانهاىست ساخته شده از سوى خدا راه پيدا كن ، و از سگ كه به سبب صفاتش كه همان درّندگى و پليدى است نه صورتش ، نسبت به روح سگى و ددمنشى و درّندگى عبرتگير ، و بدان دلى كه پر از خشم و حرص به دنيا و نزاع بر سر آن ، و حريص بر پاره كردن پرده اعراض مردم است به صورت قلب ، و در معنا سگ است ، و انسان با بينش معانى را در نظر مىگيرد نه صورتها را ، چه صورتها در اين عالم بر معانى غلبه دارند ، و معانى در آنها پوشيده شده است ، ليكن در آخرت صورتها تابع معانى مىباشند ، و معنا بر صورت غلبه دارد ، از اين رو در آن جهان هر كسى بر صورت معنوى خود محشور مىشود ، و آن كه پردهء اعراض مردم را مىدريده به صورت سگى گزنده ، و آن كه حريص بر تجاوز به اموال ديگران بوده به صورت گرگى درّنده ، و آن كه بر مردم تكبّر مىورزيده به صورت پلنگ ، و كسى كه در طلب رياست بوده است به صورت شير محشور مىشود . در اين باره اخبار و احاديثى وارد شده است ، و معتبر بودن اين
راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى ) — صفحة 210
مساهمون: الفيض الكاشاني
ص٢١٠