( 1 ) زيرا علم ، عبادت قلب و نماز سرّ و تقرّب باطن به سوى خداوند متعال است ، همان گونه كه نماز ظاهرى كه از وظايف جوارح است جز با تطهير ظاهر بدن از حدثها و پليديها صحيح نيست ، عبادت باطن و آباد كردن دل به علم نيز ، تنها پس از تطهير آن از پليديهاى اخلاق و نجاسات اوصاف درست خواهد بود . پيامبر ( ص ) فرموده است : « دين بر پايهء نظافت و پاكيزگى بنا شده است . » « 1 » و مراد از آن پاكيزگى ظاهر و باطن است . خداوند متعال فرموده است :
إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ
« 2 » تا به خردمندان هشدار دهد كه طهارت و نجاست بر ظواهر و آنچه به حسّ ادراك مىشود منحصر نيست . چه مشرك ممكن است لباسش پاكيزه و بدنش شسته باشد ليكن جوهر يعنى باطن او آلوده به پليدى است . نجاست عبارت از چيزى است كه بايد از آن اجتناب و دورى كرد . و پليديهاى باطن مهمّتر و اجتناب از آنها ضرورىتر است ، زيرا با خباثتى كه در زمان حال دارند در آينده موجب هلاكتند . از اين رو پيامبر خدا ( ص ) فرموده است : « فرشتگان در خانهاى كه سگ باشد وارد نمىشوند . » « 3 » و دل خانهاىست كه منزلگاه فرشتگان و جايگاه فرود آمدن آثارشان و محلّ استقرار آنهاست ، و صفتهاى بد مانند خشم ، شهوت ، كينه ، حسد ، كبر ، خودپسندى و امثال آنها سگانى پارس كنندهاند ؛ در اين صورت چگونه فرشتگان به قلبى وارد شوند كه پر از سگان است . خداوند انوار علم را تنها به وسيلهء فرشتگان در دل تابان مىكند ، و فرموده است :
وَ ما كانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْياً أَوْ مِنْ وَراءِ حِجابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولًا
« 4 » ، همچنين آنچه از بركات علوم به دلها مىفرستد رسانندگان آن فرشتگانى هستند كه به اين كار گمارده شدهاند ، و
هامش
( 1 ) در هيچ متنى اين حديث را با الفاظ مذكور نيافتم .
( 2 ) توبه / 28 : همانا مشركان نجسند .
( 3 ) مسند ، احمد ، ج 4 ، 28 ؛ فقيه ، صدوق ، ج 1 ، ص 159 ، به شمارهء 744 .
( 4 ) شورى / 51 : هيچ انسانى شايستگى ندارد كه خدا با او سخن گويد ، جز از راه وحى يا از پشت حجاب ، يا پيامآورى مىفرستد .