مردم نشان دهد ، و زبان آنها را به ستايش وى بگشايد .
اين ده صفت كه ذكر شد و از بزرگترين زشتيهاى درونى است غير از اعمال ناروايى است كه براى آن دسته از مناظره كنندگان كه خويشتندار نمىباشند در منازعاتى كه به زد و خورد ، جامه دريدن ، محاسن يكديگر گرفتن ، دشنام دادن به پدر و مادر و استادان و نسبتهاى ناروا منجّر مىشود اتّفاق مىافتد ، چه اين دسته در زمرهء مناظره كنندگان معتبر به شمار نمىآيند امّا بزرگان و خردمندان آنها نيز از اين ده صفتى كه مذكور شد جدا نيستند . آرى ممكن است بعضى از آنان از پارهاى از اين صفات مصون بمانند ، و اين به هنگامى است كه طرف مناظرهاش از او فروتر ، و يا بروشنى از او برتر باشد ، و يا از شهر خود دور ، و به اسباب و وسايل زندگى دسترسى نداشته باشد ، ليكن اگر او و طرف مناظرهاش در يك درجه باشند ممكن نيست در آن موقع كسى از آنها از اين صفات دهگانه خالى باشد .
از هر يك از ده صفت مذكور ده خوى زشت ديگر منشعب مىشود ، كه ما با ذكر و شرح يكايك آنها گفتار خود را طولانى نمىكنيم ، از قبيل تكبّر ، خشم ، دشمنى ، طمع ، مالدوستى و جاهطلبى براى امكان غلبه و مباهات ، غرور و سرمستى ، تعظيم پادشاهان و توانگران و رفت و آمد نزد آنان و استفاده از اموال حرام آنها ، تجمّل و آرايش اسب و مركب ، پوشيدن جامههاى ممنوع ، تحقير مردمان با تفاخر و تكبّر ، دخالت در امورى كه به او مربوط نيست ، پرحرفى و بيرون رفتن ترس و حرمت از دل ، غلبه غفلت بر مجادلهگر تا آن اندازه كه نمازگزار آنها نمىداند در نمازش چه مىخواند و با كى راز و نياز مىكند و در دل خود احساس خشوع نمىكند ، و صرف عمر در دانشهايى كه به مناظره كمك مىكند از قبيل آرايش عبارات ، سجع الفاظ ، حفظ نوادر و امور بى - شمار ديگر با اين كه براى آخرت سودى ندارند .
مناظره كنندگان بر حسب درجات خود در اين امور با يكديگر تفاوت دارند ، و آنان را مراتب مختلفى است ، و ديندارترين و خردمندترين آنها از
راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى ) — صفحة 204
مساهمون: الفيض الكاشاني
ص٢٠٤