را به تسلّط بر نفس خويش يارى داده است ، او اندوه را شعار خود كرده و ترس را دثار خود ساخته است . پس چراغ هدايت در دلش روشن شده . . . تا آن جا كه مىفرمايد : او جامهء شهوات را از تن بيرون كرده ، و خود را از همهء مقاصد جز يك مقصد تهى ساخته است ؛ از صفت كورى بيرون رفته و از مشاركت با هواپرستان خارج شده ، و از كليدهاى ابواب هدايت و رستگارى ، و قفلهاى درهاى هلاكت گشته است راه خود را ديده ، و در آن رفته ، و نشانههاى خويش را شناخته ، و سختيها را گذرانده ، و به محكمترين حلقهها و استوارترين ريسمانها چنگ زده است ، لذا يقين او مانند يقين به روشنايى آفتاب است . » « 42 » ضمن گفتار ديگرى فرموده است : « براستى خرد خود را زنده كرده ، و نفس خويش را ميرانده ، به طورى كه بزرگش خرد ، و درشتش نرم شده است .
رخشندهاى بسيار نورانى بر او تابيد ، و راه برايش روشن شد ، و در پرتو آن راه را پيمود ، و ابواب ، او را به باب سلامت و سراى اقامت راندند . و پاهايش با آرامش بدن در جاى امن و آسوده استوار شد ، به سبب آنچه دلش را به آن گماشت و پروردگارش را بدان خشنود ساخت . » « 43 » و فرموده است : « بلكه من در علمى پنهان فرو رفتهام كه اگر آن را آشكار كنم شما مانند لرزش ريسمان در چاه ژرف مضطرب و لرزان مىشويد . » و نيز فرموده است : « از پيامبر خدا هزار باب علم فراگرفتم . كه از هر بابى
هامش
( 42 ) نهج البلاغه ، خطبهء 84 . شايد مراد از اين جمله فتنههاى دنيا و گمراهيهاى آن باشد كه با تمسّك به آنچه مايه نجات و هدايت است از آنها رهايى يافته است و ممكن است مقصود از محكمترين حلقهها ايمان ، و استوارترين ريسمانها پيروى او امر الهى و متابعت راه هدايت باشد .
( 43 ) همان مأخذ ، خطبهء 218 ، ممكن است مراد از ابواب ، اسباب تقرّب به درگاه حقّ تعالى باشد كه عبارت از طاعات و ترك لذّات است زيرا هر يك از آنها بابى از ابواب بهشتند . او از اين درها منتقل مىشود ، تا به در بهشتى مىرسد كه قرارگاه امن و راحت است ، و نيز امكان دارد كه ابواب عبارت باشد از لذات و خواهشهاى نفسانى كه انسان به مقتضاى طبع خواستار آنهاست . و راندن از اين ابواب كنايه باشد از اين كه تأييدات الهى او را از آلودگى به آنچه نفس خواهان آن است بازداشته و از اين ابواب رانده شده ، به باب سلامت كه سراى اقامت و بهشت جاويد است رسيده و به آن در آمده است .