أَ لَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وادٍ يَهِيمُونَ
« 34 » يعنى اينان بر سر مطالب پوچ و باطل با يكديگر مناظره مىكنند ، و با دلايل گمراهكننده به مجادله مىپردازند ، و به هر راهى كه دلخواه آنهاست مىروند . مقصود آيه همان كسانى است كه دين خدا را دگرگون مىسازند . و فرموده است :
وَ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ ما لا يَفْعَلُونَ
« 35 » يعنى مردم را موعظه مىكنند در حالى كه خود پند نمىگيرند ، و از منكر و بديها نهى مىكنند و خود از آنها دست باز نمىدارند ، و به معروف و كارهاى نيك دستور مىدهند ليكن خودشان عمل نمىكنند . فرموده است : « آنها همان كسانى هستند كه حق آل محمّد ( ص ) را غصب كردند . » « 36 » شيخ صدوق در معانى الاخبار « 37 » از امام باقر ( ع ) دربارهء آيهء مذكور روايت كرده كه فرموده است : « آيا هيچ شاعرى را ديدهاى كه كسى از او پيروى كند ، جز اين نيست كه مراد گروهى است كه فقه را براى غير خدا فرا گرفته و گمراه شده و ديگران را گمراه كردهاند . » از امام صادق ( ع ) روايت شده كه فرموده است : « آنان گروهى هستند كه بدون داشتن يقين ، دانش آموخته و فقه فرا گرفتهاند ، هم خودشان گمراهند ، و هم ديگران را گمراه كردهاند . » آنچه بر شرافت دانش فقه و شدّت اهتمام و توجّه به آن دلالت دارد روايتى است كه از طريق خاصّه به سند صحيح از معاوية بن وهب نقل شده ، كه گفته است :
شنيدم ابا عبد الله ( ع ) مىفرمود : « نشانهء دروغگو اين است كه تو را از آسمان و زمين و خاور و باختر خبر مىدهد ، ليكن اگر از حلال و حرام خدا از او بپرسى چيزى نزد او نيست . » « 38 »
هامش
( 34 ) شعراء / 225 : آيا نمىبينى آنها در هر وادى سرگردانند .
( 35 ) شعراء / 226 : و چيزى مىگويند كه عمل نمىكنند .
( 36 ) « عيّاشى » آن را روايت كرده ، چنان كه در مجمع البيان نيز ذيل آيهء مذكور آمده است .
( 37 ) باب النّوادر ، در پايان كتاب ، ص 385 .
( 38 ) كافى ، ج 2 ، ص 340 . مؤلّف در توضيح اين حديث گفته است : . . . زيرا علم به حقايق اشيا آن چنان كه هستند جز به تقوا و تهذيب نفس از اخلاق نكوهيده حاصل نمىشود . خداوند متعال فرموده است :اتَّقُوا اللَّهَ وَ يُعَلِّمُكُمُ اللَّهُيعنى تقوا پيشه كنيد تا خداوند شما را دانا كند ، و تقوا تنها با ميانهروى در استفاده از حلال و دورى جستن از حرام حاصل مىشود ، و اين امر جز با شناخت حلال و حرام ميسّر نيست . بنابراين هرگاه كسى از حقايق اشيا خبر دهد ، و شناختى نسبت به حلال و حرام نداشته باشد ناچار دروغگوست و ادّعايش خلاف واقع است .