شبانه روز همواره به مقتضاى تجدّد لوازم وقايعى در عبادات و معاملات براى او روى مىدهد ، كه لازم مىآيد در مورد آنچه به طور نادر برايش اتفاق مىافتد پرسش كند ، و به آموختن آنچه غالبا انتظار وقوع نزديكش را دارد ، مبادرت ورزد .
بنابراين آشكار شد كه منظور از علمى كه در حديث پيامبر ( ص ) با الف و لام معرفه آمده و فرموده است : طلب العلم فريضة » علم به آداب و احكامى است كه وجوب آنها در نزد مسلمانان مشهور است ، نه علم ديگر ، و طريق تدريج و وقت وجوب آن نيز روشن گرديد .
دانشى كه واجب كفايى است
( 1 ) بايد دانست كه واجب از غير آن ، زمانى شناخته مىشود كه اقسام علوم بيان گردد ، و علوم در رابطه با دانشى كه ما درصدد بيان آنيم يا شرعى است و يا غير شرعى . منظور از علوم شرعى آنهايى است كه از پيامبران كه درود خدا بر آنها باد به دست آمده است ، اين دانشها مانند حساب و هندسه نيستند تا عقل به آنها راه يابد ، و از قبيل علوم پزشكى به شمار نمىآيند ، تا از طريق تجربه به دست آيند ، همچنين مانند علم لغت نمىباشند ، تا از راه سماع حاصل شوند .
علوم غير شرعى سه نوعند : پسنديده ، نكوهيده و مباح . علوم پسنديده آنهايى است كه با مصالح دنيا بستگى دارند ، مانند پزشكى و حساب ، و اينها نيز بر دو قسمند : يا واجب كفايى مىباشند ، و يا فضيلتند و واجب نيستند .
واجب كفايى آن علمى است كه در قوام امور دنيا نمىتوان از آنها بىنياز بود ، مانند دانش پزشكى ، زيرا براى بقاى تندرستى ضرورى است ، همچنين علم حساب كه در معاملات ، و تقسيم وصايا و ميراثها و جز آنها ضرورت دارد ؛ اينها دانشهايى هستند كه اگر يك شهر از دارندگان اين دانشها خالى بماند مردم آن شهر در تنگنا و سختى مىافتند ، و اگر يك تن به اين كار قيام كند كافى است ، و وجوب از ديگران ساقط مىشود . و نبايد از سخن ما در شگفت شد كه مىگوييم دانش پزشكى و حساب واجب كفايى است ، چه اصول مشاغل نيز همه