و خلاصهء مقصد آن است كه زنده شدن بعد از مردن در دار دنيا ، امرى است ممكن و واقع شده است ايضا در امم سابقه پس بايد كه در اين امّت ايضا وقوع بيابد چنانكه پيغمبر صلّى اللّه عليه و إله و سلّم اخبار به آن فرموده است « 1 » و ايضا از آن جناب مروى است كه مكرّر در خطبات خود و غير آن مىفرمودند كه « يا عجبا كل العجب بين جمادى و رجب » ؛ يعنى واقع شدن امر عجيبى است در غايت عجب در ميان ماه جمادى و ماه رجب ، پس يك مرتبه شخصى عرض نمود كه اين چه امر عجيبى است كه هميشه از آن تعجب مىفرمايى پس فرمود كه كدام امر عجيبتر از اين است كه مردهها مىكوبند و مىزنند سر و گردن زندهها را ، پس عرض نمود به طريق تعجّب و انكار كه كى چنين امرى واقع مىشود ، پس فرمودند به حقّ خداوندى كه شكافته است حبّه و دانه را و خلق فرموده است و انسان را كه گويا مىبينم كه داخل شدهاند مردهها در كوچههاى كوفه و برهنه نمودهاند شمشيرهاى خود را و مىزنند به آن دشمنان خدا و رسول و مؤمنين را و اين مضمون و تأويل فرمودهء خداوند است « 2 » كه
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَوَلَّوْا قَوْماً غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ قَدْ يَئِسُوا مِنَ الْآخِرَةِ كَما يَئِسَ الْكُفَّارُ مِنْ أَصْحابِ الْقُبُورِ
« 3 » ؛ يعنى اى آنچنان اشخاصى كه ايمان آوردهاند پشت منماييد و برمگرديد از قومى كه غضب فرموده است خداوند بر ايشان و به تحقيق كه مأيوس شدهاند از دار آخرت همچنانكه مأيوس گشتهاند كفّار از اصحاب قبور مراد آن است كه آنها ايمان به آخرت ندارند و كفّار ايمان به منكر و نكير و ساير مصاحبين و اوضاع و احوال قبور و عالم برزخ ندارند و در روايت ابى الطّفيل است كه بعد از آنكه حديث احوال ايام رجعت را كه جمعى از اهل بدر و ساير صحابهء رسول اللّه صلّى اللّه عليه و إله و سلّم شنيده بود و به آن حضرت عرض نمود و آن حضرت تصديق آن نمودند ، فرمودند كه اين علم خاصّى است كه از دانستن آن چاره و علاجى براى امّت نيست و بايد كه بدانند و در آن روايت سؤالات ديگر از آن جناب نموده است از آن جمله فقره و حديث دابّة الارض است كه سابقا ذكر آن شد و از آن جمله عرض
هامش
( 1 ) . عيون أخبار الرضا ، ج 2 ، ص 201 ، ح 1 .
( 2 ) . مختصر بصائر الدرجات ، ص 198 و بحار الأنوار ، ج 3 ، ص 81 ، ح 86 .
( 3 ) . ممتحنه : 13 .