پارهاى از مطالب كسانى كه در تاريخ اين دوره تحقيق مىكنند ، قابل استفاده باشد .
متن اين نامه در دو نسخه يادشده ، اختلافات زيادى دارد و گويا در هريك برخى از مطالب حذف و تلخيص شده است . در اينجا متن براساس نسخهء كتابخانهء مركزى دانشگاه به چاپ رسيده ، و برخى از جاها كه در نسخهء دانشكدهء حقوق اضافهاى هست افزوده شده ، كه بيشتر موارد آن با قرار گرفتن ميان دو قلاب مشخص است . اينك متن نامه :
بسم اللّه الرحمن الرحيم
الحمد لله الذى يؤتى الملك من يشاء و ينزع الملك ممن يشاء ، الذى امر بالعدل و الانصاف و نهى عن الظلم و الاعتساف ، و الصلاة على محمّد و آله الحائزين لجميل الأوصاف .
و بعد : چون دهقان مشيت ازلى تخم وجود بنى نوع انسان را در صحراى وسيع الفضاى امكان ، جز به جهت تحصيل معارف حقه نكاشت و نقاش صنع لميزلى نقش بديع انموذج جميع كليات را در صفحهء صحيفهء وجود مگر به جهت تكميل مكارم اخلاق شرعيه ننگاشت ، لذا انبياء مرسلين رسائل فيوضات غير متناهيه بودند كه از حق و خلق برسانند ، و علماء كه نواب انبياء هستند مىبايد از ظلاللّه گرفته به رعايا كه ودايع الهى و خزاين حضرت ظلاللهى مىباشند ، برسانند .
آن مواهب بىپايان و آن عطاياى بىكران كه بايد به عامهء رعايا عايد شود انصاف و عدل است ، كه هيچ مملكت و هيچ رعيت آرامش و آسايش نداشته و ندارند الا به اين خصلت حميده و اين صفت پسنديده . خلفا در اين معنى اهتمام تمام داشتهاند و پيوسته در مجالس خود علماء و وعاظ را ( ملتزم نموده ، ايشان را به ذكر مواعظ و نصايح مدح و انصاف ) ، مأمور بلكه مجبور مىنمودند تا از آثار پسنديده كه نتايج عدل است همهروزه محفوظ باشند ، ( و از اختلال مملكت و ملت كه نتيجهء ظلم و جور است محفوظ مانند ) هرگاه به شرح احوال ايشان در كتب سير
تربت پاكان قم ( فارسي ) — صفحة 1693
مساهمون: عبد الحسين جواهر كلام
ص١٦٩٣