قيافهشناسى و هوش و فراست است ، و سرانجام باب چهاردهم ، در شيرينسخنى و خوشطبعى ، باب پانزدهم ، رويدادهاى شگفتانگيز جهان و باب شانزدهم ، كلمات قصار از پند و اندرز بزرگان است .
اين مرد دانشمند اشعارى به زبانهاى تركى و فارسى نيز سروده است « 1 » .
مجله يغما دربارهء سلطان محمّد بن درويش محمّد بلخى نوشته است كه او كتاب مجمع الغرائب را در بين سالهاى 963 الى 974 ه . تأليف و آن را به پير محمّد خان پادشاه بلخ تقديم كرده است « 2 » . مؤلف با اين مضمون مطلب را آغاز مىكند كه چون اين فقير بىبضاعت گاهگاهى عمر عزيز را به مطالعه كتب عجايب اخبار و نسخ غرائب آثار مصروف مىداشت و گاهى در مجالس اكابر و اشراف از اين حكايات روايت مىشد ، به شرف استحسان مشرف گشته و تحسين اقران مىيافت ، جنود الهى و توافق سعود نامتناهى مسند خلافت موروثى ولايت بلخ به شرف جلوس عالى حضرت كيوان رفعت سپهر شوكت :
آن پادشهى كه خسرو ايران است * فرماندهء عصر و داور دوران است
داراى زمانه شهريار عادل * شاهنشه بلخ پير محمّد خان است
خلد اللّه ملكه و سلطانه ، زيب و زينت ديده چون اين كمينه را فى الجمله اطلاعى بر احوال بدايع و اصناف بنى آدم شده بود ، لايق و مناسب چنان نمود كه از براى بزم روحافزاى از آنچه در كتب معتبر ديده به روايات چيده و عبارات نچيده رقم نمايد .
[ 648 ] محمّد بن ربيع بن خذيم بلخى
محمّد بن ربيع بن خذيم بلخى از جمله روات عصر خود بود ، او از شاگردان فارس بن عمران بلخى بوده و از اين استاد رواياتى را نقل كرده است « 3 » .
هامش
( 1 ) - فهرست نسخههاى خطى فارسى ، احمد منزوى ، ج 1 ، ص 685 ؛ فهرست كتابخانه دانشگاه تهران ، اهدايى مشكوة ، ج 2 ، ص 651 .
( 2 ) - مجلهء يغما ، سال 9 ، ش 8 ، ص 363 .
( 3 ) - الرجال فى تاج العروس ، ج 4 ، ص 100 .