معلوم نيست ؛ ولى از متن كتاب او به نام مجمع الغرائب پيداست كه در بلخ متولد شده و معلوم نيست كه وى چگونه در دوران كودكى به باميان رفته است . پدرش ، ملا درويش محمّد بلخى ، مفتى بلخ بوده كه در شب پنجشنبه اول ماه صفر سال 957 ه . دار فانى را وداع گفته است .
محمّد بلخى از بلخ به قصد سير و سياحت عازم كابل شد و در 14 ربيع الاول سال 935 ه . به كوههاى باميان رسيد . او آن فلات سرسبز را به خاطر داشته و از قراين پيداست كه در دوران كودكى به باميان سفر كرده است .
آخرين تاريخ آمده در اين كتاب تاريخ مرگ نتيجة الاولياء حضرت ملائكه شبرغانى مىباشد كه در شب جمعهء ماه رمضان سال 1003 ه . ذكر شده است .
محمّد بلخى مجمع الغرائب را تأليف كرد . اين كتاب دربارهء تاريخ و جغرافيا نوشته شده است ، در بخش تاريخ كتاب آمده است كه امام مهدى عليه السّلام در سردابه سامرا غايب شد . در بخش ديگر آن دربارهء زندگى ائمه عليهم السّلام گفتوگو كرده و مطلب را به امام دوازدهم ختم كرده است .
آقاى مشكوة در فهرست كتابخانه دانشگاه تهران اين احتمال را داده است كه شايد محمّد بن درويش محمّد بلخى از علماى اهل سنّت باشد .
بايد به اين مطلب توجه داشت كه بيشتر نويسندگان تاريخ پربار بلخ به خاطر تقيه مجهول ماندهاند . به همين سبب ، تاريخ تشيع در سرزمين پرافتخار بلخ تحريف شد و علماى اين خطه گمنام زندگى كردند .
محمّد بلخى چند تن از همعصران خود مانند شهاب معمائى و حكيم اوالخيرلنگ ، ملا خليل ، ابو المعالى بخارى و درويش شيخم را ياد كرده است .
وى كتاب مجمع الغرائب را كه مشتمل بر شانزده باب است به رشته تحرير درآورده كه باب اول آن از بين رفته است . و باب دوم دربارهء زندگى پيامبران معروف ، باب سوم فهرست نام شهرهاى بزرگ جهان و شگفتيهاى موجود در آنها و باب چهارم تا دهم به ترتيب دربارهء شگفتيهاى آدميان ، جانوران ، گياهان ، كوهها و چشمهساران ، درياها ، بيابانها ، كنيسه و كليساهاست ، باب يازدهم دربارهء طول و عرض و عمق درياها ، باب دوازدهم دربارهء مساحت كل زمين و فاصله شهرها با يكديگر و باب سيزدهم دربارهء
تاريخ علماى بلخ ( فارسي ) — صفحة 367
مساهمون: مهدى رحمانى ولوى
ص٣٦٧