[ 653 ] محمّد بن سرور بن نجار بن حامد بلخى
ابو عبد اللّه محمّد بن سرور بن نجار بن حامد بن احمد بن طاهر بن يوسف بن حاشر بن ماحى بن ليث بن ايوب بن ابو ايوب انصارى ، در روستاى فاشوق از توابع بخارا به دنيا آمد . وى در اوان جوانى براى كسب دانش به بلخ سفر كرد و در اين شهر ساكن شد ، ولى سمعانى عقيده دارد كه محمّد بن سرور بلخى به بخارا بازگشت و ساكن روستاى فاشوق شد ، و در اين محل به جعل حديث پرداخت « 1 » .
محمّد بن سرور بلخى مدتى در شهر سمرقند اقامت داشت . محمّد بن عبيد اللّه بن ابراهيم غرديانى از شاگردان اوست . غرديانى در شهر سمرقند به خدمت بلخى رسيد و از طريق او رواياتى را يادداشت كرد . او مىگويد : اين روايات از رواياتى مناكر بود كه نقل آنها برايم گرفتارى ايجاد كرد . محمّد بن رجاء بخارى و ابو سعيد ادريسى حافظ نيز رواياتى را از طريق محمّد بن سرور بلخى نقل كردهاند « 2 » .
ابن نديم در فهرست مطلب نادرستى را نقل كرده و همان مطلب در تاريخ نگارشهاى عربى نيز تكرار شده است . محمّد بن سرور بلخى را بهجاى سوسنجردى از شاگردان ابو سهل نوبختى دانستهاند « 3 » . آثار بهجا مانده از محمّد بن سرور بن نجار بلخى بدين قرار است :
كتاب كنز الاخبار ، فضايل العلماء ، كتاب الوصية لعلى بن ابى طالب ، كتاب خطبة الوداع ، كتاب آداب النبى صلّى اللّه عليه و إله و كتاب احاديث ابى الدنيا « 4 » .
آقا بزرگ تهرانى مىگويد : فؤاد سزگين كتاب الانقاذ فى الامامة سوسنجردى را به محمّد بن سرور بلخى نسبت داده است ، درحالىكه كتاب محمّد بن سرور بلخى كتاب كنز الاخبار است و موضوع آن اخبار و روايات مىباشد ، و موضوع كتاب سوسنجردى
هامش
( 1 ) - الانساب ، سمعانى ، ج 4 ، ص 340 ؛ تاريخ نگارشهاى عربى ، ج 1 ، ص 253 .
( 2 ) - الانساب ، سمعانى ، ج 4 ، ص 286 .
( 3 ) - الفهرست ، ص 331 .
( 4 ) - فتح المنان بمقدمة لسان الميزان ، ص 293 .