خراسانيان در اخلاص و متابعت خويش مقاوم و پابرجا شوند . هركسى از وابستگان خاندان رسالت به اين ديار مىرسيد مردم به رهبرى او دست به قيام مىزدند « 1 » .
پيرمردهاى محل پس از دفن سيّد شاه هلال با يكديگر مىگفتند كه آقاى عادل ميت را مانند آيت اللّه سيّد مسعود غسل داد ، كفن كرد ، و نماز خواند و تلقين داد . سيّد مصطفى كربلايى خوال سياگلكى از ملا امام كربلايى نقل مىكند كه او مطالب فراوانى را از استاد خود يادداشت كرده است . آيت اللّه عادل دوم روحانى شيعه بود كه به سال 1325 ه . پس از اتمام تحصيلات عالى به زادگاهش بازگشت ، به ترويج مكتب شيعه و مسايل دينى حلال و حرام پرداخت . افراد علاقهمند به دين و ايمان گرد او را گرفته ، مسائل شرعى را مىآموختند و سپس به روستاها رفته و به ديگران مسايل شرعى و نماز را آموزش مىدادند . آيت اللّه عادل براى سركشى به محلهها و روستاها مىرفت و بتدريج مردم را به مسايل شرعى و مكتب امام صادق عليه السّلام آشنا كرد . قبل از آن مردم نماز ، و احكام روزه و مسايل عقد و ازدواج را به فتواى امام ابو حنيفه عمل مىكردند ؛ نماز را با دست بسته به جا مىآوردند ، در نماز بهجاى تشهد التحيات مىخواندند ، بهجاى خطبهء عقد ، سورههايى از قرآن كريم را مىخواندند ، به طرف آب فوت مىكردند و به عروس و داماد مىدادند و باهم زن و شوهر مىشدند ، خون ذباحه را مىخوردند ، در شبهاى جمعه به خانقاه مىرفتند و مجلس چهر « 2 » برگزار مىكردند .
دولت خودش را حامى دين مىدانست ، مروّجان را به نام محتسب به شهرها و روستاها اعزام مىكرد تا به امور دينى مردم رسيدگى كنند . اينان از مردم مسايل دينى سؤال مىكردند ، اگر جواب مىدادند رها مىشدند و اگر جواب نمىدادند شلّاق مىخوردند . هر مسأله يك ضربهء شلّاق مجازات داشت . اجراى مجازات ، جا و مكان مخصوصى نداشت ، همچنين در برابر هر ضربه شلّاق يك تنگه « 3 » كه پول رايج آن زمان بود دريافت مىكردند .
مردم در اينباره حكايتى شيرين نقل مىكنند : روزى يكى از محتسبهاى دولت در
هامش
( 1 ) - تاريخ مزارشريف ، ص 27 .
( 2 ) - نوعى ذكر كه در مجالس گفته مىشد .
( 3 ) - تنگه واحد پول بخارا بود و فرقى نمىكرده است كه نقره يا طلا باشد .