او مىگفت : از فلان قبيله ، مىگفت : آيا مىدانى عالمان و شاعران اين طايفه چه كسانى بودند ؟
و آنگاه خودش هركدام را يكى يكى نام مىبرد ، بهطورى كه آن فرد تعجب مىكرد و مىديد كه وى قبيلهاش را از خودش بهتر مىشناسد « 1 » .
محمّد بن اسحاق بلخى مىگويد : سلم بن سالم در مدت چهل سال يك مرتبه سرش را به آسمان بالا نكرد ، كسى او را نديد كه در طول سال روزهاش را افطار كرده باشد ، و يا بر روى فرش نرم خوابيده باشد « 2 » .
ابن جوزى مىگويد : محمّد بن اسحاق بلخى ام المؤمنين عايشه را شتم مىكرد . وى در سال 244 ه . ، وفات كرده است « 3 » . محمّد بن اسحاق بلخى به ناحيه جبل عامل لبنان سفر كرد ، مدتى در اين محل ساكن شد و به تدريس حديث پرداخت . او رواياتش را از سفيان بن عيينه و محدّثان اهل عراق نقل مىكرد . از او در باب ثقات هيچ روايتى نقل نشده ، امّا در كتاب ثقات روايات وى مورد اعتماد توصيف شده است . ذهبى مىگويد :
محمّد بن اسحاق بلخى همان محمّد بن اسحاق بن حرب لؤلؤى بلخى است . هر عالم و دانشمندى كه با او روبرو مىشد ، او را در قلهء اعلى از دانش مىديد « 4 » . ابن عدى مىگويد :
من حديثى از او نديدم كه به حديث اهل صدق شباهت داشته باشد . ابن حبّان مىگويد :
من به اين قول اطمينان ندارم ، براى اينكه ابن حبّان او را توثيق كرده است « 5 » . عن محمّد بن اسحاق بلخى باسناده عن عبد اللّه بن عمر قال : قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و إله لكلّ صائم عند فطرة دعوة مستجابة « 6 » .
رسول خدا فرمود : دعاى روزهدار ، در وقت افطار پذيرفته مىشود .
هامش
( 1 ) - تاريخ بغداد ، ج 1 ، ص 234 .
( 2 ) - سير اعلام النبلاء ، ج 9 ، ص 321 .
( 3 ) - المنتظم ، ج 6 ، ص 520 .
( 4 ) - سير اعلام النبلاء ، ج 11 ، ص 449 .
( 5 ) - مجروحين ، ج 3 ، ص 307 ؛ الضعفاء و المتروكين ، ج 3 ، ص 40 .
( 6 ) - ميزان الاعتدال ، ج 3 ، ص 459 . و براى آگاهى بيشتر ر . ك : قاموس الرجال ، ج 8 ، ص 48 ؛ تقوى التواريخ ، ص 684 ؛ تاريخ الاسلام ، ذهبى ، حوادث سالهاى 221 تا 230 ، ص 346 ؛ طبقات علماء الحديث ، ج 2 ، ص 74 ؛ الوافى بالوفيات ، ج 2 ، ص 189 ؛ الرجال فى تاج العروس ، ج 4 ، ص 68 ؛ الانساب ، ج 10 ، ص 373 ؛ ج 11 ، ص 232 ؛ الكامل فى ضعفاء ، ج 7 ، ص 536 ؛ تنزيه الشريعه ، ج 1 ، ص 100 ؛ العلل المتناهيه ، ج 1 ، ص 276 .