واعظ بلخى مىگويد : محمّد بن ازهر بلخى در باب قضات بلخ از ابن ابو يعقوب نقل كرده كه بعد از ظهور اسلام در بلخ اول كسى كه به كرسى قضاوت بلخ نشست حارث بن سريعت ، و بعد از آن هلال بن حسّان ، پس از او سليمان بن بشير بلخى و به ترتيب ، نصر بن مشارس ، متوكل بن حمران ، عمر بن ميمون ، ابو محمّد عبد اللّه بن عمر ، قاضى ابو مطيع بلخى ، شداد بن حكم ، ليث بن مساور بلخى بودند . پس از ليث بن مساور در بلخ از ميان علما و زهّاد كسى به كرسى قضاوت بلخ ننشست ، به علت اينكه قضات از طرف حكّام ظالم منصوب مىشدند « 1 » .
صاحب فضايل بلخ از ابو عبد اللّه محمّد بن ازهر بلخى نقل مىكند كه روزى من به اتفاق خلف بن ايوب بلخى به خدمت محمّد بن حسن شيبانى رفتيم ، مباحثهاى در باب رضاع بين او و شيبانى برگزار شد كه اين مباحثه علمى از طلوع آفتاب تا ظهر ادامه يافت « 2 » .
[ 596 ] محمّد بن ازهر جوزجانى
محمّد بن ازهر جوزجانى ، در شهر جوزجان قدم به عرصه وجود نهاد . وى علوم را در شهرهاى جوزجان و بلخ فراگرفت و بهويژه در علم حديث صاحبنظر شد . عدهاى از رجالشناسان جوزجانى را متهم به دروغ و جعل حديث كردهاند ، و برخى از محققان او را استاد احمد بن حنبل مىدانند .
ابن عدى از عبد اللّه بن احمد بن حنبل نقل مىكند كه عبد اللّه گفت : من نظر پدرم را دربارهء محمّد بن ازهر جوزجانى پرسيدم ؟
گفت : من هيچ روايتى را از جوزجانى يادداشت نكردهام ، به علت اينكه او رواياتش را از طريق كذّابان و دروغگويان همچون محمّد بن مروان ، كلبى و عبد المنعم كه احاديث
هامش
( 1 ) - فضايل بلخ ، ص 208 .
( 2 ) - همان ، ص 180 .