مردم بايد بيدار شوند و بدانند كه در جامعهشان چه مىگذرد و خصلتهاى ناپسند آنها را اينگونه بيان مىكرد :
در حرام و رشوه خوردن مىشوى چون تيز و تك * در زكات و روزه و خير و سخاوت سست رگ
جناب سيّد قاسم در سال 1266 ه . ش . حكايت دو زاير ثامن الائمه على بن موسى الرضا عليه السّلام را در يك قصيده به نظم كشيده است و آن قصيده را در نهايت زيبايى سروده است كه ابياتى از آن نقل مىشود :
كرامتنامهء شاه خراسان * بكرده قاسما يك روز پايان
حساب سال كردم بىغش آمد * هزار و دو صد و شصت و شش آمد
ز شهر و سال در ماه صفر بود * بكن عيبم كه قاسم بىهنر بود
عرفان علمى است از علوم الهى كه موضوع آن شناخت حق و اسماء و صفات اوست ، روشى كه اهل اللّه براى شناسايى حق اختيار كردهاند ؛ معرفت و شناخت كشفى و شهودى است و آن حالات در هيچكس حاصل نمىشود ، مگر به سبب طاعت و عبادت نفسى و قلبى ، روحى ، سرّى و خفى . وقتى كه عارف جذب حق شد ، سيماى حق تعالى را در همهء اشياى عالم كون بهطور آشكار مشاهده مىكند . سيّد قاسم از دانشمندان عارف زمانش بود .
اين علّامهء بزرگوار دو ديوان دارد كه يكى از آن دو در دسترس مىباشد و در حدود 3622 بيت دارد و اشعار آن اخلاقى ، سياسى ، انتقادى و اجتماعى است « 1 » . علامه سيّد قاسم در سال 1272 ه . ش . جهان را بدرود گفته است « 2 » .
[ 534 ] قبچاق خان بن امام قلى بيگ بلخى
قبچاق خان بن امام قلى بيگ بلخى يكى از تاريخنويسان عهد صفوى است . وى در
هامش
( 1 ) - زندگينامهء علماى بلخاب ، ص 37 ؛ ديوان سيّد قاسم ، ص 140 .
( 2 ) - شمشير اسلام ، ص 15 .