علوم را در بلخ فراگرفت و در بسيارى از رشتهها صاحبنظر بود . تاريخ تولد او معلوم نيست . اين سيّد و عالم جليل القدر از علماى شيعه اماميه است كه نسب او با يازده واسطه به امام زين العابدين على بن حسين بن على بن ابى طالب عليه السّلام مىرسد .
در كتاب سلسلة الابريز نقل شده كه سمعانى ، ابو الحسن على بن ابى طالب را به علم و دانش و سجاياى اخلاقى ستوده است . اين مرد بزرگ در ماه رجب سال 502 ه . جهان را بدرود گفت « 1 » .
واعظ بلخى او را اينگونه توصيف مىكند : على بن ابى طالب از رؤسا و نقباى بلخ بود . مردى متمول ، با كرامت و سخاوت بود و با اينكه وسعت مالى خوبى داشت ، قرآن مىنوشت و ارتزاق مىكرد . يك نسخه از قرآنهاى وى در موزهء قرآن كتابخانه آستان قدس رضوى موجود است . برخى از محققان اين قرآن را از دستنوشتههاى امير مؤمنان على بن ابى طالب عليه السّلام مىدانند . وى اول شب را مىخوابيد و آخر شب بيدار بود . با اينكه چند خدمتگزار داشت ، شبها براى وضو و طهارت برمىخاست و كسى را بيدار نمىكرد ، وضو مىگرفت و مشغول نماز شب مىشد . در هر جمعه يك ختم قرآن مىكرد . منزلش مركز تجمع علما و فضلا بود . مدتى رياست بلخ را به عهده داشت و حقوق همگان را رعايت مىكرد طورى كه كسى از او ناراضى نبود . نماز جماعت را ترك نمىكرد و به فقرا و مستمندان يارى مىرسانيد « 2 » .
مؤلف كتاب الدرجات الرفيعه ، ابو الحسن على بن ابى طالب را ستوده است « 3 » . مؤلف انوار الربيع ، ابو الحسن على بن ابى طالب بلخى را در شمار شعراى اوايل قرن پنجم آورده است و مىگويد : او به زبان عربى اشعارى نيكو مىسرود « 4 » . باخرزى گفته است :
ابو الحسن على بن ابى طالب بلخى ، فرزند برادر شرف السادات ابو الحسن محمّد بن عبيد اللّه بن ابى طالب بلخى است . وى در فضل و كمالات بر عمويش برترى داشت « 5 » .
مؤلف تاريخ مدفونين بلخ مىگويد : مزار حضرت شاه ولايت ، امير المؤمنين على بن
هامش
( 1 ) - سلسلة الابريز بالسند العزيز ، ص 20 ، 24 ، 34 ، 65 .
( 2 ) - فضايل بلخ ، ص 357 .
( 3 ) - الدرجات الرفيعه فى طبقات الشيعه ، ص 494 .
( 4 ) - انوار الربيع فى انواع البديع ، ج 1 ، ص 283 .
( 5 ) - دمية القصر ، ج 2 ، ص 817 .