بسا كه كتاب وى ترجمهء آن باشد . همچنين گويد كه « عبارت » فارابى خصوصا شاهدى است بر اينكه يك سنّت مستمرّ سريانى در تعاليم منطقى وجود داشته است . بر روى هم در ترجمههاى پروبها و پولس اسامى و افعال با موضوع و محمول درآميختهاند ، در حالى كه ابن مقفّع ترتيب ديگرى براى موادّ داده است « 37 » . اما چنانكه استاد دانشپژوه گويد اساسا دفتر « عبارت » پولس فارسى به پهلوى بوده ، كه سوروس سه بخت ايرانى كشيش صومعهء قنسرين ( ح 640 م ) آن را به سريانى ترجمه كرده است . ديگر آنكه سرگيوس رأس عينى ( م 536 م ) هم از جمله شارحان كتاب العبارهء ارسطوست ، بهعلاوه كتاب منطقى دارد در هفت دفتر ؛ ايلياى اسكندرانى نيز از جملهء ايشان است « 38 » .
- از جملهء ديگر آثار ارسطو به سريانى مىتوان ياد كرد : كتاب طبيعى ( - فيزيك ) ، مابعدطبيعى ( - متافيزيك ) ، سماء و عالم ( شرح تميستيوس ) ، آثار علويه ( شرح سمبليكيوس ) و كتاب الحيوان را يحيى بن عدى و ابن زرعهء مسيحى به عربى ترجمه كردهاند . كتاب الاخلاق را ابن الخمار مسيحى و كتاب النفس را هم ابن زرعه ( گويا از ترجمهء سريانى حنين بن اسحاق ) به عربى ترجمه كردهاند . كتاب وصيّت يا عهد ارسطو كه ترجمهء عربى آن از متن سريانى در واتيكان وجود دارد . از شارحان آثار ارسطو يكى هم يامبليخيوس است كه ترجمهء اجزائى از شروح او به سريانى و نيز به عربى وجود داشته است . ترجمههاى ديگرى هم به سريانى از آثار ارسطو شده ، كه آنچه بر دست حنين بن اسحاق يا پسرش اسحاق بن حنين بوده ، ابو بشر متى طبرى آنها را به عربى ترجمه كرده است « 39 » .
( 2 / 3 ) : كتاب ما يرضاه الفلاسفة من الآراء الطبيعية ، از آئتيوس
Aetius )
/ سدهء 3 م ) كه آن را از فلوطرخس / پلوتارخس ( 46 - 120 م ) فيلسوف آكادميايى پنداشتهاند ؛ و به لاتينى آن را « پسنديدههاى فلسفى » خواندهاند كه در سدهء دوم ( م ) تأليف شده ، سپس به سريانى هم درآمده - گويند نخستين دفترى است كه از سريانى به عربى ترجمه شده - ، اما ترجمهء عربى آن را از قسطا بن لوقا بعلبكى ياد كردهاند . كتاب الرياضة
هامش
( 37 ) .Essays pre . to R . Walzer , pp . 529 , 537 , 541 , 542 .( 38 ) . نشريهء معارف ، سال 1 ، ش 1 / فروردين - تير 1363 ، ص 126 .
( 39 ) .Steinscheinder , pp . ( 62 ) , ( 97 - 98 ) , ( 108 - 109 ) , ( 144 ) , ( 272 ) , ( 274 ) , ( 288 ) .