است ؛ يعنى بودجهء ما كسر ندارد و البتّه هر سالى اضافه خواهيم داشت برنامه تزايد اضافه پيدا خواهيم كرد . اما اتكاى مخالفين به اين نامهء آيزنهاور توسل به يك حشيشى است . براى ما چه اهميت دارد ، آيزنهاور با انگليس همراه بشود يا نشود . ما ملّتى هستيم نديم و قديم . داراى چند هزار سال سابقه و داراى تمام محاسن اخلاقى ، هوش ، عقل و سخاوت و هرچه كه لازمهء يك ملّت است منتها در قرون اخير ، ما از تمدن جديد دور مانديم و انحرافى پيدا شد ؛ ولى امروز ما راه را پيدا كردهايم ، صنايع خود را تكميل خواهيم نمود ؛ زراعتمان را به حد كمال خواهيم رسانيد و معادنمان را استخراج خواهيم كرد و محتاج احدى نيستيم . فراموش كردم در سؤال اولى كه از بنده كرديد يك نكتهء ديگرى را بگويم . حالا تذكر مىدهم و آن اين است كه اعليحضرت اقدس همايونى يك تربيت قومى و تقويم دموكراسى دارند ، براى اينكه تحصيلات خود را در بهترين نمونهء دموكراسى يعنى سوئيس كردهاند و از وقتى به ايران تشريف آوردهاند از روز اوّل فرمودهاند كه پادشاه دموكرات هستم و عمل هم كردهاند ؛ ولى بدبختانه يك دسته بىوطن در ميان مردم چنان وانمود مىكنند كه اتكاء شان خدا نكرده به دربار است ؛ ولى حقيقت ندارد . اعليحضرت همايون ما دموكرات است و طرفدار دموكراسى است و تخلف از قانون اساسى را هيچوقت نمىكنند . حالا يك مسئله است ، اعليحضرت حتما بايد به آن توجه فرمايند و آن اين است كه اين بدبختى فعلى ما با انگليس پايهاش بر روى قرارداد نفت است و اين قرارداد در زمان شاه فقيد بسته شد يا عمدا يا سهوا يا لمصلحة شد و امروز اعليحضرت همايونى بايد اين لكه را از خاندان پهلوى بسترند با مقاومت و استقامت صريح و روشن خودشان و هم به اين دستهء فعلى يعنى دستهء مخالفين كه به مردم مىخواهند به غلط بگويند كه اعليحضرت همايونى طرفدار ما است ، صريحا اعليحضرت بايد بفرمايند ، اعلان بفرمايند كه ابدا اين دسته بستگى به اعليحضرت ندارند ، چنان كه واقعا هم همينطور است . ولى اينها سوءاستفاده مىكنند . سلطان احمد شاه پسر محمّد على شاه را به لندن دعوت كردند ، در صورتى كه جوان بود و اميدها داشت و در يك مهمانى رسمى كه ملكه و شايد كورديپلماتيك همه حضور داشتند ، سه روز دايم براى او ميهمانى دادند و آن لردى كه مهماندار او بود گفت دائما كه شما بايستى در آن مهمانى تصديق كنيد قرارداد وثوق الدوله را و در تمام اين سه روز دائم گفتند و گرنه تاج و تخت شما در خطر است . سلطان احمد شاه هر سه روز ، هر دفعه به آنها گفت كه تاج و تخت من با استقلال مملكت قابل تناسب نيست . من يك فرد هستم چند روزى در اين مملكت سلطنت دارم ، نمىتوانم يك ملّتى را به اسارت دايمى بدهم براى تاج و تخت خودم . اعليحضرت همايونى بايستى البتّه صدها مرتبه از سلطان احمد شاه بهتر و قوىتر در اين وقت كه محتاج مملكت است مملكت به تقويت ايشان ، مساعدت بفرمايند و تا حالا هم فرمودهاند ، ولى مخالفين سوءاستفاده مىكنند و چون اعليحضرت غالبا سكوت فرمودهاند سوءاستفاده از سكوت اعليحضرت مىكنند و چنان وانمود مىكنند كه اعليحضرت خداى ناكرده بر خلاف نهضت كنونى است . من در هفتاد و چندمين سال عمر خود هستم ، قلب من مريض است .
ريهء من مريض است . اعصاب من به كلى براثر كثرت كار كه در عرض چهل سال براى لغتنامه كردهام ،
زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي ) — صفحة 433
مساهمون: حسن مرسلوند
ص٤٣٣