بدون رئيس الوزراء تشكيل شد ، سپهدار وزير جنگ و سردار اسعد بختيارى وزير داخله شد .
اين دو سردار طى اعلاميهء مشتركى ، استعفاى محمّد عليشاه و سلطنت احمد شاه را به اطلاع مردم ايران رساندند 16 .
دولت موقت بدون رئيس الوزراء در ماه رمضان 1327 قمرى تغيير يافت و كابينهء رسمى در 9 مهر 1288 خورشيدى به رياست محمّد ولى خان سپهدار اعظم تشكيل شد . او از 9 مهر تا مرداد 1289 چهار كابينه به مجلس معرفى كرد 17 . برنامهء دولت او كه در 23 ذيقعده 1327 به تصويب مجلس شوراى ملّى رسيد ، اولين برنامهء دولت در تاريخ ايران بود 18 . مشغلهء مهم اين كابينه انتظام وضع آشفتهاى بود كه به علّت تغيير رژيم و برچيده شدن بساط حكومت خودكامگى و تغيير حكومت استبدادى به مشروطه پيشآمده بود . در دوران اين كابينه ، مجلس دوّم كه از آزادترين و بهترين مجالس ايران بود ، تشكيل شد و تصميم گرفت كه با قرض داخلى خود را از چنگال روس و انگليس برهاند و براى اين منظور املاك خالصه را وثيقه قرار داده و با تشكيل اداره ديون عمومى و استقراض داخلى پيشنهاد قرض خارجى را رد كرد .
محمّد ولى خان در اواخر تيرماه 1289 استعفا كرد و بهجاى او مستوفى الممالك مأمور تشكيل كابينه شد ( اوّل مرداد 1289 ) . ولى كابينهء او چند ماهى بيشتر دوام نياورد و مجددا سپهدار مأمور تشكيل كابينه شد . از تاريخ 20 اسفند 1289 تا مرداد 1290 ، سه كابينه به مجلس معرفى كرد ، و برنامهء دولت وى در 14 ربيع الاوّل 1329 به تصويب مجلس رسيد 19 .
كابينهء سپهدار در اين دورهء زمامدارى نيز با وقايعى مصادف شد كه اهم آنها را مىتوان چنين نگاشت :
1 - اوجگيرى اختلافات حزبى و عمدتا ميان دو حزب دموكرات و اعتدالى ، اوضاع داخلى كشور را بيشازپيش آشفته ساخت . و سپهدار از طرف مطبوعات دموكراتها مورد حمله قرار گرفت .
2 - ورود و استقرار مستشاران مالى امريكا .
3 - مذاكره براى اخذ قرضه به مبلغ 250 / 1 ميليون ليره از بانك شاهنشاهى .
4 - شروع تحريكات محمّد عليشاه مخلوع براى بازگشت به ايران .
زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي ) — صفحة 149
مساهمون: حسن مرسلوند
ص١٤٩