5 - طرح بودجه مملكت در ماه جمادى الثانى در مجلس شوراى ملّى و جرح و تعديلاتى كه در آن به عمل آمد و مقدارى از بودجه دربار كم شد .
روىهمرفته سپهدار از اوضاع ناراضى بود و در مجلس هم بر سر موضوع بودجه گفتگوهايى شده بود ، چون مجلس با نيات سپهدار كه مىخواست اعتبارات وزارت جنگ را اضافه كند موافقت نكرد ، بلافاصله از مجلس با حالت اعتراض خارج شد و به رشت رفت .
در رشت خبر آمدن محمّد عليشاه به همراهى شعاع السلطنه و سالار الدوله ، انتشار يافت كه اسباب نگرانى و وحشت عمومى گرديد . نايبالسلطنه هم سپهدار را از رشت خواست و كابينه قبلى را مستعفى شناخت و كابينهء ترميمى جديدى به رياست سپهدار ، مجددا بر سر كار آمد و در روز چهارشنبه 22 رجب 1329 قمرى به مجلس شوراى ملّى معرفى شد و در همين جلسهء مجلس بود كه قانون معروف حكومت نظامى كه از طرف دولت با قيد دو فوريت براى مقابله با محمّد عليشاه تقديم شده بود به تصويب رسيد و اين يادگار هم از كابينهء سپهدار باقى ماند . در اين كابينه كه در واقع يك كابينهء جنگى بود ، وزارت جنگ به عهده صمصام السلطنه بختيارى واگذار شد و نظريات او را يپرم اجرا مىكرد . با توجه به اينكه صمصام و يپرم هر دو نسبت به اصول مشروطيت علاقه داشتند ، شروع به قلع و قمع دشمنان مشروطه كردند . اين كابينه به علّت عدم اعتماد عمومى ، چند روز بيشتر دوام نياورد و سقوط كرد و در سوّم مرداد 1290 صمصام السلطنه بختيارى مأمور تشكيل كابينه شد .
پس از آن محمّد ولى خان در محرم 1330 قمرى به حكومت آذربايجان رفت . سپهدار اين مأموريت را به اين دليل پذيرفت كه زير فشار دموكراتها و افكار عمومى نمىتوانست دوام بياورد و در قضيهء بازگشت محمّد عليشاه ، متهم به همكارى و يا لااقل مسامحه شده بود . قبل از رفتن به آذربايجان نامهاى به ناصر الملك نايبالسلطنه نوشت كه متن اين نامه و جوابيه ناصر الملك گوياى بسيارى از مشكلات دوران زمامدارى اوست 20 .
محمّد ولى خان در كابينهء مستوفى الممالك كه در 26 مرداد 1294 تشكيل شد ، سمت وزارت جنگ را پذيرفت و اين پست را در كابينهء عبد الحسين ميرزا فرمانفرما كه در تاريخ 3 دىماه 1294 ، تشكيل شد نيز حفظ كرد . در همين سال لقب سپهسالار اعظم گرفت و در كابينهء بعدى كه در فترت بيت دورهء سوّم و چهارم مجلس شوراى ملّى ، در تاريخ 14 اسفند
زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي ) — صفحة 150
مساهمون: حسن مرسلوند
ص١٥٠