فقط يك رئيسالوزراء مرتجع و نيرومند كه بتواند مخالفان را تهديد و ترغيب كند شايد قادر باشد بر خلاف مخالفت مردم مجلس را تشكيل بدهد . من شاه را تشويق كردهام كه يك چنين شخصى را برياست دولت منصوب كند و اگرچه شاه صميمانه ميل دارد مجلس تشكيل و باوضاع بحرانى كنونى خاتمه داده شود معهذا مىگويد ( و حق هم با اوست ) كه چنين اقدامى ممكن است خصومت مردم را برانگيزد و باعث بلوا و آشوب بشود . شاه مىگويد اگر نيروهاى نظامى انگلستان در ايران نمانند و مانند سابق دولت انگليس به ايران كمك مالى ندهد نمىتواند چنين شخصى را مأمور تشكيل دولت جديد كند . من ديگر وسيله و قدرت ندارم كه شاه را وادار به قبول پيشنهادها و راهنمايىهاى خود كنم .
هيچكدام از كسانى كه نزد مردم محبوبيّت دارند قدرت آن را ندارند كه در شرايط كنونى مجلس را تشكيل دهند . دشمنان ما با جار و جنجال زياد تقاضاى الغاء قرارداد را دارند و دوستان ما نيز تقاضا مىكنند از قرارداد صرفنظر كنيم تا نزد مردم بىآبرو نشوند . گروهى مركب از 55 نفر وكيل مجلس كه با ما موافقاند اكنون رسما مخالفت خود را با قرارداد اعلام كردهاند تا به اين وسيله اتهامات مخالفان را كه مىگويند اين افراد از ما رشوه گرفتهاند رد كنند و خنثى سازند . به اين ترتيب حتى اگر مجلس هم تشكيل شود مسلما قرارداد بتصويب نخواهد رسيد .
شكى نيست كه اگر دولت انگلستان قرارداد را باطل اعلام كند بزرگترين مانع تشكيل مجلس از بين خواهد رفت .
در وضع كنونى ، شاه كه طبق معمول بسيار متوحش است شايد به اين نتيجه برسد كه بهترين راه براى پايان دادن به بنبست فعلى و اعاده نظم و آرامش اين خواهد بود كه دولتى سر كار آورد كه رسما قرارداد را باطل اعلام كند .
اكنون نصرت الدوله فيروز وارد تهران شده و قرار است به زودى او را ملاقات كنم .
شرح
( 61 ) - متن نطق حاج سيد محمد امام جمعه دربارهء شايعه هدم بقاع ائمهء هدى : « اخبارى كه از آقايان علماء نجف اشرف رسيده و مضمون آن خبر اين است : « قاضى القضات وهابىها حكم داده است به هدم بقاع ائمهء هدى ( ع ) و محققا مشغول بعمليات شدهاند ، زايد بر اين خبر نرسيده است كه نتيجه چه شده است » . من در صحت و سقم قضيه صحبت نمىكنم ولى مىدانيد كه اين امر در صورتى كه حقيقت داشته باشد يك امرى است بزرگ كه از واقعهاى كه در سنهء 61 هجرى واقع شده الى زماننا هذا هيچ وقعه مثل اين واقعه در اسلام واقع نگرديده ، اين قضيه علاوه بر اينكه هتك شعائر اسلام را نموده موجب انهدام اسلام و زوال اسلام خواهد بود . اين امر راجع است بعموم مسلمين خصوصا علماء اعلام كه بايد از براى جلوگيرى از وقوع يك واقعهء بدتر از اين فكر بنمايند . من تعجب دارم كه يك واقعهء كمتر از اين سابقا در ايران پيدا مىشد عموم ايرانيان آنچه لازمهء ديانتشان بود عمل مىكردند نمىدانم چه شده است كه بعد از ورود خبر اين قضيه تا به حال از طرف مسلمين اقداماتى نشده ، استدعا دارم از عموم آقايان و ساير طبقات كه حاضر در اين مجلس هستيم نشسته در اين باب فكر بنمائيم و آنچه به نظر آقايان مىرسد اظهار دارند تا اقدام جدى بشود . »
( 62 ) - حاج ميرزا يحيى امام جمعهء خويى از دنبلىهاى خوى بود « دنبلىها » يا « دنابله » طايفهاى از اكراد بودند كه خود را از نژاد برامكه معرفى مىنمودند ، از عهد صفويه در مغرب آذربايجان و شرق عثمانى صاحب قدرت و نفوذ بودند .