اختلاف اينها بر سر چيست ؟ هيچكدام از مشاجرات و بحثهاى ايدئولوژيكى كه ميان تروتسكى و استالين گذشته بود اطلاعى نداشتند . آرداشس مىگفت تروتسكى مخالف برنامه پنجساله صنعتى كردن و اشتراكى كردن كشاورزى بوده و پس از آنكه از حزب اخراج شده خود را به دامان امپرياليسم افكنده است . يوسف مىگفت اينها دروغ است و دعواى استالين و تروتسكى بر سر مقام بوده است . آنچه مسلم است اينست كه يوسف چه پيش از زندان و چه پس از زندان ارتباطى با بين الملل چهارم تروتسكى نداشته است . امّا اعتصاب آبادان در 1308 كه مستقل از شوروى و كمينترن تحت رهبرى يوسف انجام گرفت و فعاليت يوسف پس از شهريور 1320 كه « اتحاديه كارگران و برزگران » را علىرغم سياست شوروى و رودرروى حزب توده تشكيل داد نشان مىدهد كه وى معتقد به يك مبارزه كارگرى مستقل از شوروى بوده است يعنى چيزى شبيه آنچه امروز « كمونيسم ملّى » مىنامند . . . . بدشانسى يوسف اين بود كه دكتر ارانى را خيلى زود به زندان موقت و حبس مجرد بردند و از زندانيان ديگر جدا كردند . چون به احتمال قوى اگر در زندان قصر باقى مىماند جانب يوسف را مىگرفت و در اين صورت خيلىهاى ديگر و احتمالا خود اسكندرى و رادمنش نيز از او پيروى مىكردند .
دكتر ارانى . . . در زندان ، بخصوص پس از خواندن پروندهها و آشكار شدن توطئه كامبخش ، عقايد خود را عليه استالين صريحا مىگفت و اتهاماتى كه آرداشس به يوسف مىزد بىاساس مىشمرد . . . »
در مورد مطالب بالا و اظهارات « دكتر انور خامهاى » ذكر دو نكته لازم به نظر مىرسد ، اوّل اينكه يوسف افتخارى هرگونه تمايلات « تروتسكيست » را از جانب خودش چه در گذشته و چه حال شديدا تكذيب مىكند و آن را « انگ » تودهاىها مىداند . دوّم آنكه يوسف افتخارى از نظر سياسى اشتباه نمىكرده است اگر صاحب مواضع ضد استالينى و ضد روسى بوده است ، تنها گناه او اين بوده كه زودتر از آقاى « گورباچف » پى به جنايتهاى « استالين » و اشتباهات اتحاد جماهير شوروى برده است .
بهر جهت او پس از شهريور 1320 از زندان آزاد شد و بلافاصله اقدام به تأسيس « سنديكاى كارگران و رنجبران ايران » نمود . كميتهء مركزى سنديكا عبارت بود از : « رحيم همداد » ، « فريدون منو » ، « حكمى » ، « انصارى » ، « مهندس عتيقهچى » ، « عبد اللّه نوايى » ، « خليل انقلاب آذر » ، « حسينى » ، « داداش » ، « آقا خان مستوفى » ، « محمد پروين » ، « ابراهيم عليزاده » و يوسف افتخارى . روزنامهء « گيتى » ارگان سنديكا نيز توسط يوسف
زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي ) — صفحة 229
مساهمون: حسن مرسلوند
ص٢٢٩